محمد سعيد جانب اللهى

136

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

خارج ساختن جفت در خراسان پس از آنكه طفل به دنيا آمد ، ماما بچه را در سينى روى خاكسترها قرار مىدهد و بند جفت را مىكشد تا خارج شود ، بعد حدود پنج سير روغن زرد داغ مىكنند و مقدارى فلفل و نبات كوبيده در آن مىريزند و سه يا چهار زرده تخم‌مرغ هم به آن مىافزايند و به زائو كه همچنان روى خشت نشسته مىدهند تا بخورد . بعد زائو را در رختخواب مىخوابانند تا استراحت كند . گاهى به جاى روغن خالص و نبات و تخم‌مرغ كاچى با مقدارى زيره و باديان و زعفران و هل باد و هل رسمى نيز كوبيده روى آن مىپاشند و به زائو مىدهند . به جفت نيز چهل سوزن و چهل سنجاق فرو مىكنند و سپس آن را در پارچهء سفيدى شبيه به كفن مىپيچند و به همان صورت در كوزهء دهان‌گشاد آب نديده‌اى قرار مىدهند و در گوشهء باغچه دفن مىكنند ( شكورزاده : 135 - 136 ) . در قزوين نيز به همين شكل عمل مىكنند ( گلريز : 364 ) . ناف‌برى در خراسان ماما چهار انگشت از بالاى ناف بچه اندازه مىگيرد و در محل انگشت چهارم يك نخ ابريشمى هفت رنگ به دور ناف مىپيچد و نخ را از دو طرف محكم مىكشد تا ناف قطع شود . ناف نوزاد پسر را با نخ سياه و دختر را با نخ گلى يا سفيد مىبندند و با كارد يا قيچى بند ناف را مىبرند . بعد از بريدن ناف بچه را با آب نمك نيم‌گرم شستشو مىدهند و يك نخ سه رنگ ( آبى ، سفيد و سياه ) به ناف بچه مىبندند و قنداق مىكنند ( شكورزاده : 136 - 137 ) . وقتى ناف بچه خشك شد و افتاد ، يك تكه از آن را در سوراخ موش مىگذارند ، تا بچه باهوش و زرنگ شود يا در گوشهء مدرسه چال مىكنند كه درس‌خوان شود و يا در مسجد چال مىكنند كه مؤمن شود ( همان : 141 ) . در شاهرود ماما به اندازهء يك بند انگشت دور ناف را با دو نخ پنبه‌اى به رنگ‌هاى سياه به منزلهء جن و سفيد به منزلهء پرى گره مىزند كه هواكش نداشته باشد . براى اينكه صبر نوزاد زياد شود ، كمى صبر در ناف نوزاد مىگذارد و گاه چند دانه سياه‌دانه و كمى سنجد سوخته روى ناف نوزاد مىمالند تا زود خشك شود ( شريعت‌زاده : 252 ) . شيوهء سق برداشتن در ميبد گرد تربت را با گرد نبات در نعلبكى مىريزند ، ماماچه انگشت كوچك خود را خيس كرده در گرد مىزند و به سق دهان كودك مىمالد ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در تهران ماما يا يك نفر كم‌غذاى چشم‌ودل سير ، انگشت شستش را با آب دهان خيس كرده روى خاك تربت نرم‌كرده‌اى كه همراه سيسمونى آمده بود ، به سق بچه نهاده به طرف بالا