محسوب مىشوند . در فرهنگ اسلامى ، شناخت نفس از ارزشمندترين معارف بشرى و الهى معرفى شده است ( من عرفه نفسه فقد عرفه ربّه : هركه نفس خويش را شناخت ، خدايش را شناخته است ) . طبيعتا در حين بيدارى ، انسان فقط وابسته به غرايز خود فعال نبوده ، بلكه در سازمانبندى آناتوميك - فيزيولوژيك او مكان‌هاى خاصى با برترى خاص نسبت به حيوانات تعبيه شده است كه بيش‌ترين تفاوت او با ساير موجودات در سيستم اعصاب به‌ويژه لب‌پرى فرونتال و سيستم ليمبيك است ، در تفاوت با ميمونها نيز اين امر وجود دارد . انسان به عنوان شاهكار خلقت داراى استعدادهاى ويژه است ، از جمله : قدرت تعقّل ، تفكّر و تكلّم كه موجودات ديگر آن را ندارند و كه در علم سايكوفيزيولوژى به عنوان اعمال برتر مغز ( higher function ) خوانده مىشود . آيا اين فعاليت‌ها در حين خواب نيز با انسان هستند ؟ اين استعدادها در خواب با حركات سريع چشم ( REM ) مىتواند به‌صورت خواب ديدن و يا رويا تجلّى يابد ، كه مىتواند با حافظه نيز همراه باشد يا نه . در خواب آهسته ( NREM ) كلّيه فعاليّت‌هاى فيزيولوژيكى كم شده ، در خواب با حركات سريع چشم همه نامنظّم است ، چراكه نفس انسان در عالم تجّرد رفته و در تهييج است . در مورد روح به نظر مىرسد كه تا زمان مرگ بايد در بدن باشد و با خروج آن ، بدن متلاشى مىگردد . در مرگ مغزى كه سيستم عصبى متوقف و ارتباط فرد با محيط قطع مىشود ، خروج نفس رخ داده و با خروج روح ، سيستم قلبى عروقى نيز متوقّف مىگردد ، همان گونه كه در مرگ ، روح و نيز نفس بدن را ترك كرده ، سپس بدن متلاشى مىگردد . در فرهنگ اسلامى ، احكام و دستورات خاص در زمان‌هاى حساس در زندگى بشر وجود دارد كه همگى