بلوغ در پسرها با افزايش نسبى حجم بيضه‌ها و رويش مو در ناحيه‌ى شرمگاهى و زير بغل آغاز شده و پيشرفت اين روند تا سن 16 سالگى ادامه مىيابد . در اين سن معمولا اندازه‌ى بيضه‌هاى جوان به اندازه‌ى بيضه‌ى مردان بالغ مىرسد . در زمان بلوغ و يا در جريان اين مرحله ، تغيير صدا در پسرهاى جوان ايجاد شده و معمولا در حوالى نوك پستان‌ها برآمدگى جوانه مانند به اندازه‌ى يك فندق يا بزرگتر ايجاد مىشود كه در بعضى موارد ممكن است اندكى دردناك باشد . اين نوع بزرگ‌شدگى پستان در پسران نوبالغ كاملا طبيعى است و ممكن است نامساوى و يا يك طرفه باشد و يا در بعضىها اصلا ايجاد نشود . در هر حال بزرگ‌شدگى پستان‌ها در پسران تازه‌بالغ پس از 12 تا 18 ماه بدون احتياج به دخالت و يا نياز به هرگونه اقدام درمانى خودبه‌خود رفع مىشود . نشانه‌هاى بلوغ جنسى دختران بلوغ ، شامل يك سلسله وقايع و تغييرات متوالى است كه در دخترها از سن 8 تا 16 سالگى شروع مىشوند . اگر اين وقايع قبل از سن 8 سالگى بروز كنند ، آن را بلوغ زودرس به حساب مىآورند و اگر بعد از سن 16 سالگى شروع شوند آن را بلوغ ديررس به شمار مىآورند . اولين نشانه‌ى شروع بلوغ در يك دختر ، رشد جوانه‌ى پستانى است كه بين سن 8 تا 13 سالگى و به‌طور متوسط در سن 11 سالگى نمايان مىشود . هم‌زمان با بروز اين حالت موهاى ظريفى نيز در ناحيه‌ى شرمگاهى او ظاهر مىشود . اين دو تغيير تكاملى و مهم ، يعنى رشد پستان‌ها و رويش مو در ناحيه‌ى شرمگاهى ، در موقع ارزيابى و رسيدگى به رشد طبيعى يك دختر مورد توجه قرار مىگيرند . نشانه‌ى بعدى بلوغ در دخترها ، روييدن موهاى زير بغل است كه معمولا زمان آن دو سال بعد از ظهور موهاى ناحيه‌ى شرمگاهى است و بالاخره آخرين واقعه‌اى كه در سير تكاملى بلوغ حادث مىشود ، موضوع قاعدگى يا عادت ماهيانه است . قاعدگى يا عادت ماهيانه در يك دختر موقعى برقرار مىشود كه او به حد اكثر رشد نوجوانى رسيده باشد . اگرچه ممكن است دختران موقع شروع قاعدگى ، رشد جسمى كمى داشته باشند ليكن در جريان همين دوران ، رشد جسمى به‌طور جهشى و ناگهانى افزايش مىيابد . به اين ترتيب بعد از سن 14 سالگى معمولا از سرعت رشد دخترها كاسته مىشود ، ولى در پسرها رشد سريع و ناگهانى در موقع بلوغ ، حدودا 1 تا 2 سال ديرتر از رشد ناگهانى دخترها آغاز مىشود . اولين قاعدگى در دختران در سنين 11 تا 13 سالگى يعنى در زمانى كه سرعت ناگهانى و سريع رشد رو به كاهش گذاشته و پستان‌ها نسبتا تكامل يافته‌اند ، شروع مىشود . بروز دوره‌هاى قاعدگى در ابتدا بدون تخمك‌گذارى صورت مىگيرد و به همين دليل ، ممكن است از نظر فواصل بين قاعدگىها ميزان خون‌ريزى و مدت خون‌ريزى نامنظم و غير قابل پيش‌بينى باشند . تخمك‌گذارى معمولا 1 تا 2 سال بعد از وقوع اولين قاعدگى انجام مىشود و در صورت ازدواج و آميزش جنسى ، معمولا از اين تاريخ احتمال بروز حاملگى وجود خواهد داشت . نشانه‌هاى بلوغ زودرس و ديررس علايم بلوغ در دختران كه شامل بزرگ شدن پستان‌ها ، روييدن مو در اطراف عضو تناسلى و زير بغل ، ايجاد قاعدگى و رشد اعضاى تناسلى داخلى و خارجى مىباشد ، گاهى اوقات و خيلى به ندرت در سنين كم نيز ممكن است ظاهر شود . در نتيجه دختران بسيار كوچك نيز به‌طور غير طبيعى مىتوانند به‌طور استثنايى قاعده شده و آماده براى باردار شدن شوند . علت اصلى براى به وجود آمدن بلوغ زودرس اختلال در