حسن حسن زاده آملى
20
طب و طبيب و تشريح ( فارسى )
صباوت آنان است . [ تأثير والدين در فرزند ] در فصل دوم اوصاف مرضع يعنى شير دهنده بحث كرده است . خوى شير دهنده و روى وى چه مادر و چه دايه از شير در كودك اثر مىگذارد ، زيرا بنيتش از آن شير است . بلكه خوى والدين و حتى أحوال آنها در اوقات و نيّات آنها ، بلكه احوال نفس اوقات درگاه انعقاد نطفه و غذاى مادر در زمان حمل چون ديگر اوصاف روانى و جسمانى او همه را تأثيرى خاص در مزاج طفل است . و حق سبحانه از مجراى وجود والدين نفخ روح مىكند كه كأنّ هر سه نافخ روحند ، و روح از اين مجارى رنگ مىگيرد چون آب باران از واديها . شيخ در امور ياد شده به نحو پراكنده در قانون و شفاء ، و همچون ديگر مشايخ علم در كتب و صحف مربوطه بحث فرمودهاند ، و به حمد اللّه تعالى ما را در هر يك از مسائل و نظائر آنها علاوه بر آگاهى به مصادر و مآخذ آنها كه در تصرّف ما است ، مبانى قويم و براهين اصيل روايى و طبّى و فلسفى و عرفانى و نقل اشباه و امثال آنهاست كه منجر به تحرير يك دوره كتاب مىشود . اگر توفيق رفيق گردد كه روايات و رسائل طبى ، و بهويژه آداب توليد مثل و بقاى نسل ، و دستور العمل بهزيستى و بهداشتى كه از وسائط فيض الهى مأثورند در يك جا گرد آيند و مطابق اصول علمى از طبّى و غيره درست بيان شوند خدمتى بزرگ به مدينه فاضله انسانى انجام مىگيرد لعلّ اللّه يحدث بعد ذلك امرأ . اكنون غرض عمده ما در نگارش اين سطور اشارتى به ارج و قدر شامخ طبيب بدين سبك است كه : [ استكمال نفس بدون بدن نمىشود ] استكمال نفس ناطقه كه ترقى وى از عقل هيولانى تا به مرتبهء عقل مستفاد و ما فوق آن است بدون كمال بدن كه صحّت آن است صورت نپذيرد چه اين كه بدن مبتلاى به آلام و اسقام از استقامت افكار باز مىماند و سير تكاملى