ضعيف ، گرسنگى ، يا زحمت زياد ، گاهى خشم ، و توهمات و غمها و ترسها و عشق و غير از اينها هم عوامل باطنى براى سرايت امراض محسوب مىشوند . زيرا پديده‌ها و اسباب نفسانى بيشتر اوقات در ظهور بيماريها يا اشاعه آنها يا وجود نيروهاى ديگرى كه جسم را آماده براى پذيرش امراض مسرى مىكند دخالت دارند . جالينوس گفته : خشم ، مزاجهاى صفرائى و گرم را مشتعل مىكند و و آنها را آماده براى پذيرش تبهاى شديد مانند تب عفونى مزمن مىكند و غم و حزن خون را فاسد كرده مرض تب تيفوئيدى در بدن آن شخص غمناك بوجود مىآورد يا آه و ناله كردن و ترس گاهى موجب رقيق شدن خون و كم شدن گلبولهاى خون مىگردند در نتيجه موجب بروز بيمارى تيفوس و نظير آن مىشوند تمام شد بحث جالينوس . اين مطالب قسمت مختصرى از شرح ميكروبها بود كه ما در اينجا بيان كرديم تا براى خوانندگان كاملا " روشن شود كه معناى سخن امام ( ع ) كه فرمود : شخص بايد با جذامى هنگام سخن گفتن يك ذرع يا به اندازه يك مترى فاصله داشته باشد چه قدر قابل اهميت مىباشد . به‌بينيد حضرت در اين جملات كوتاه به خلاصه آنچه كه علم در قرن 19 از اسرار عجيب زيست‌شناسى كشف كرده و به آن افتخار مىكند و تصور مىنمايد كه چيز جديدى را كشف نموده درصورتىكه امام ( ع ) در چند قرن قبل ( 14 قرن ) اين مسئله را بيان فرموده است . حديث اهليلجه « 1 » - اين حديث بزرگ و كتاب شريف كتابى است كه حضرت امام جعفر صادق ( ع ) براى شاگردش مفضل بن عمر جعفى ، در اثبات توحيد نوشته است البته اين حديث بسيار طولانى است كه

--> ( 1 ) نقل از بحار الانوار جلد 2 ص 75 چاپ تهران .