ابن سينا مىگويد : چنين نيست كه هر عاملى كه به بدن رسيد بتواند در آن بدن عمل كند و اثر بگذارد ، بلكه آن عامل براى اثر گذاردن در آن بدن سه چيز نياز دارد ، يكى به نيروى فاعلى ( يعنى خود آن عامل قدرت فعاله داشته باشد ) دومى به نيروى استعدادى بدن ، سومى به زمان ملاقات اين عامل با بدن تا با گذشت آن بتواند اثر خود را ظاهر كند . گاهى در اثر مختلف شدن موجبات احوال سببها هم مختلف مىشود مثلا " مكن است يك سبب در چندين بدن امراض مختلفى را بوجود آورد يا يك عامل در زمانهاى مختلف مرضهاى متفاوتى را ايجاد كند . يا اينكه گاهى خود آن عامل در شديد و ضعيف بودنش اثر مختلفى از خود بروز دهد . و يا اينكه بواسطه شديد و ضعيف بودن آن بدن معمول اثر آن عامل فرق كند . تمام شد . در اينجا بىمناسبت نيست كه بدانيم كه براى امراض سرايت كننده عوامل مختلفى و يا اسباب مهياكننده ديگرى هم هست ، و آن عوامل بر دو نوع مىباشند : يكى عوامل مادى و ديگرى عوامل معنوى ، بعبارت روشن‌تر يكى عوامل ظاهرى و ديگرى عوامل باطنى . اما عوامل ظاهرى ( مادى ) مانند فاسد شدن هوا و آبها و وجود بخارهاى متعفن در فضاى محل سكونت و اماكن مرطوب و يا محلهائى كه تراكم جمعيت در آن زياد است يا جاهايى كه نور كم دارند يا شديد بودن حرارت و برودت ، فاسد شدن غذاها و وجود جنگ در آن مناطق و يا خوردن مشروبات الكلى يا ارتكاب گناهان جنسى و غير از اينها كه جسم شخص را آماده براى پذيرش بيمارى مسرى مىكنند . اما عوامل باطنى و معنوى مانند وراثت - سن ، جنس ، مزاج