بدان كه شيخ الاطبّاء ابو على سينا رحمه راجع بسرفه فرموده است از چهار وجه خارج نيست يا از حرارة است و دلالت مىكند بر اين سرفه عارضه از حرارت عطش و التهاب و سرخى وجه و بزرگى نبض و ساكن شدن بهواء خنك و يا از برودت است و دلالت مىكند بر اين سرفه كه از سردى مزاج ظاهر شده بسيار شدن در هواى خنك و سرد و رصاصية رنگ يعنى سفيدى كمى كه مىزند بسبزى و كمى عطش و گاهى با خروج مادّه بلغمى است كه از سر بر ته نازل مىگردد و در حلق دغدغه يعنى گزيدن ظاهر مىشود و گاهى به حلق مىريزد و ؟ ؟ ؟ خارج مىگردد و كپّى بينى و يا از رطوبت است و دلالت مىكند بر آن سرفه رطوبى كثرة خرخره در خواب بخصوص در مشايخ يعنى پيرمردها و يا از يبوست مزاج است و دلالت مىكند بر اين سرفه خشك بسيار شدنش با حركت و گرسنگى و خفّت در نزد سكون و سيرى و نيز در موقع حمّام و آشاميدن مرطّبات و اگر در اين سرفه مذكوره نفث شد يعنى از دهن بيرون آمدن خلط و بلاغم آن سرفه مادّى است و اگر نفثى با سرفه نبود يعنى بدون مادّه بود آن سازج است يعنى ساده و اگر سرفه به غير اين مذكورات شد بلكه در مريض تب شد با علامات ورم دليل است بر ذات الجنب و ذات الرّية و ذات العرض و ذات الصّدر و شوصه و غيره و اگر بخواهيم بدانيم اين سرفه كه با خروج اخلاط است چه خلطى است بايد نگاه كنيم برنگ آن اگر سفيد شد بلغم است و اگر زرد شد صفراست و اگر مائل بسياهى شد