سيد جلال مصطفوى كاشانى
279
مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى )
مىكنيم . اين كتابها چاپ سالهاى مختلف ، از ده تا نود سال پيش را در بر مىگيرد . با مراجعه به اين كتابها ، درمىيابيم كه خواصى كه براى بابونه ( مثلا ) امروزه در كتابها هست ، درست همان است كه در كتاب نود سال پيش هم درج شده است . اكنون اين سؤال پيش مىآيد كه مبدأ و منشأ اين اطلاعات كه در كتب اروپايى ديده مىشود ، از كجاست و از چه منبع سرشارى سرچشمه گرفته است ؟ تاكنون ، كسى به چنين تحقيق تاريخى توجه نكرده و در مقام پاسخ به چنين سؤالى نبوده است . ما براى نخستينبار ، طبق مطالعات و تحقيقات دقيقى كه كردهايم ، اعلام مىكنيم كه تحقيقات يكى دو قرن اخير اروپاييان دربارهء گياهان طبى ، از كتاب تحفة المؤمنين ، معروف به تحفه حكيم مؤمن ، تأليف مير محمد مؤمن از پزشكان نامى عصر شاه سليمان صفوى ، سرچشمه گرفته است . عموم مورخان دنيا معترفاند كه اساس طب و داروسازى كنونى دنيا ، از قانون ابن سينا اقتباس شده و ترجمهء لاتينى آن مدت 500 سال در دانشكدههاى پزشكى اروپا تدريس مىشده است . مير محمد مؤمن نيز در تأليف كتاب تحفة المؤمنين از قانون ابن سينا متأثر شده و قسمتهاى اصلى و اساسى آن را از آن منبع فياض اقتباس كرده است ، ولى شاهكار مير محمد مؤمن ، كه در دنياى قديم و جديد بىنظير است ، در اين است كه خلاصه و چكيدهء دو هزار سال مطالعه دربارهء گياهان دارويى را جمعآورى كرده و يك عمر طبابت توأم با تحقيقات و تجربيات شخصى دربارهء گياهان دارويى را با بحث و انتقادى نظير دكارت همراه كرده و درنتيجه ، آنچه در كتابهاى قديم زايد و باطل بوده ، حذف و آنچه واقعيت و حقيقت داشته بهطور كامل در كتاب خود منعكس كرده است و از اين لحاظ ، بسى بر مندرجات كتاب قانون ابن سينا برترى دارد . مير محمد مؤمن براى تأليف كتاب خود ، كليهء كتبى را كه تا آن زمان دربارهء علم طب و خواص گياهان طبى تأليف شده بود از قبيل حاوى كبير ( تأليف محمد بن زكرياى رازى ) ، قانون ابن سينا ، جامع بغدادى ، جامع ابن بيطار ، جامع انطاكى ، كتاب كامل الادويه ، جامع الادويه ، معالجات بقراطى ، شفاء الاسقام ، معالجات ايلاقى ، كناش فاخر ( تأليف رازى ) ، بختيشوع ، كامل الصناعه ( تأليف على بن عباس مجوسى اهوازى ) ، مصنفات حنين بن اسحق و تأليفات پزشكان قديم هند و بسيارى ديگر از كتب طبى و داروسازى قديم را از نظر نقاد