مراجعت از سفر آمريكا ، چكيده تحقيقات و مشاهدات خود را در اين كتاب منعكس كرده است . وى در مقدمه كتاب ، چنين مىنويسد : بر خلاف آنچه بعضى ممكن است تصور كنند ، طب آمريكا طب لابراتوار و طب آلات الكتريكى و اتمى نيست و در اين كشور كه همه نوع ماشين‌ها و ادوات و كارخانجات محير العقول وجود دارد ، تشخيص امراض را به مدد ماشين‌ها و يا آزمايش‌هاى دقيق نمىدهند و همهء بيماران را با وسايل الكتريكى و اتمى معالجه نمىكنند ، درست برعكس . . . خصوصيت بزرگ طب آمريكا اهميت زيادى است كه براى آزمايش بالينى بيمار و مخصوصا روش صحيح اين آزمايش بالينى قائل است . و در ابتداى فصل اول همين كتاب مىنويسد : باوجود پيشرفت‌هاى بزرگى كه در علوم آزمايشگاهى پزشكى شده است و باوجود كمك‌هاى بسيار ذى قيمتى كه امروزه وسايل پاراكلينيكى به تشخيص بيمارىهاى انسانى مىكند هنوز مهم‌ترين وسيلهء تشخيص ، امتحان بالينى بيمار و مخصوصا « تاريخچهء بيمارى » يعنى شرحى است كه خود مريض از آثار و علايم بيمارى بيان مىكند . پروفسور فيسنژه « 1 » معروف نيز در كتاب قدم‌هاى اوليه در دانش پزشكى « 2 » ، در فصل چهارم با عنوان « پرورش حواس پنجگانه طبيب » چنين مىنويسد : بسيارى از دانشجويان پزشكى تصور مىكنند كه طب امروز كاملا با طب ديروز متفاوت است ، اين‌ها چه اشتباه بزرگى مىكنند . البته فنوگرام‌ها و راديوگرام‌ها خدماتى نسبت به علم طب انجام مىدهند ولى هنوز علوم فيزيك و شيمى به آن درجه از تكامل نرسيده است كه طبيب را از مشاهدات بالينى بىنياز سازد اين مشاهدات بالينى براى آنكه كامل باشد ، احتياج به تعليم ، تمرين و ممارست حواس دارد . اين تمرين و ممارست حواس پنجگانه براى تشخيص بيمارىها در همهء كشورهاى دنياى متمدن كنونى و به‌خصوص در ايران و ساير كشورهاى در حال توسعه ، خيلى به درد

--> ( 1 ) . Fiessinger ( 2 ) . Les Premeirs en Medecine