8 . ادم موضعى : پاستور والرى رادو ، ديولافوا و نويسندگان ديگر ، خيزهاى « 1 » موضعى را - مخصوصا در پاها - در اين دوره ذكر كرده‌اند . مون گور دراين‌باره چنين مىنويسد : « خيز قبل از استسقا را در پاها ، ابتدا مارك سونيه « 2 » در سال 1876 ، و سپس ژيلبر « 3 » شرح داده‌اند . اين خيز ، سفيد ، نرم و بدون درد است و در دو طرف بدن ، از قوزك پاها شروع مىشود كه در آنجا زيادتر از ساير جاها است و كم‌كم به بالاى ران‌ها مىرسد و حتى ممكن است پوست شكم را تا زير حجاب حاجز فراگيرد » . شيخ نيز مىنويسد : « و يظهر تهيج فى الاجفان و اطراف اليدين و الرجلين و ربما مشى فى البدن كله حتى صادر كالعجين » . يعنى ، خيز در پلك و صورت و دست‌ها و پاها ظاهر گرديده و گاهى همهء بدن ورم كرده مثل خمير مىگردد كه از فشار انگشت فرومىنشيند . و در دنبال آن مىنويسد : « و يشتد انتفاخ المراق و ربما انتفخت الخصيه » يعنى خيز در پوست شكم شدت مىكند و گاهى بيضه منتفخ مىگردد . چنان‌كه مىبينيم ، قرن‌ها قبل از مارك سونيه و ژيلبر ، ابن سينا اين علامت بالينى را در بيمارى مزبور شرح داده است . 9 . سنگينى زير دنده‌هاى راست : در كتب پزشكى امروز ، احساس سنگينى در زير دنده‌هاى راست را يكى از علايم اين دوره مىشمارند . شيخ نيز مىنويسد : « الثقل المحسوس فى ناحيه الكبد » . يعنى احساس سنيگنى در ناحيه كبد . 10 . سختى كبد : قبل از پيدا شدن استسقا ، كبد در موقع لمس ، گاهى بزرگ ، سفت و دردناك مىشود ، ولى موقعى كه « آسيت » بروز مىكند به سبب بزرگى شكم و ضخامت پوست خيلى به زحمت مىتوان كبد را با لمس كردن حس كرد . در دايرة المعارف طبى ، جلد 39 ، صفحه 104 دراين‌باره چنين مىخوانيم : « هرگاه جدار شكم نرم و نازك بوده و

--> ( 1 ) . ادم ( 2 ) . Marc Swiney ( 3 ) . Gilbert