سيد جلال مصطفوى كاشانى

119

مجموعه آثار دكتر سيد جلال مصطفوى كاشانى ( فارسى )

كنيم و بارش را زياد كنيم . علمى كه ما مىآموزيم و به ديگران تعليم مىدهيم ، نتيجه يك انتخاب دايمى است كه بر اثر آن قسمت‌هاى اضافى و زايد را افكنده و فقط آنچه را كه و ارزنده است نگاه داشته‌ايم . به آسانى مىتوان ديد كه پايه‌هاى اين استدلال محكم نيست . يكى اينكه چه كسى مىتواند تضمين كند و اطمينان دهد كه انتخاب درست به عمل آمده باشد ؟ در اين كار به‌خصوص ترديد جايز است ، به دليل آنكه انتخاب و تركيب به وسيلهء كسانى كه هوش سرشار داشته باشند به عمل نيامده است بلكه به وسيلهء معلمان و مؤلفان و نويسندگانى انجام شده است كه نظرشان هميشه صائب و فكرشان پيوسته ثاقب نبوده است . به‌علاوه ، چون علم همواره در تكامل است و نظريه‌هاى جديد ، هر روز در آن وارد مىشود ، بسيار ممكن است كه عقيده‌اى كه ديروز به آن اهميتى داده نمىشد امروز يا فردا مهم و قابل استفاده شناخته شود . به‌علاوه ، ممكن است وقايعى كه ديروز فقط بويى از آن‌ها برده شده بود ، امروز در نظريه جديدى داخل گردد و باعث پيشرفت آن شود . البته منكر آن نيستيم كه تركيب كردن علوم ، به نحوى كه در كتاب‌هاى درسى متداول است ، مفيد است و بىآن علم نمىتواند از نسلى به نسل ديگر منتقل شود اما بايد توجه داشت كه مندرجات آن كتاب‌ها غير قطعى است و جنبهء موقتى دارد و گاه‌به‌گاه بايد در آن‌ها تجديدنظر شود . به علاوه برخى كارهاى علمى هست كه به طرق تحليلى عادى نمىتوان به كنه و مغز آن‌ها پى برد ، زيرا كه اين كارها از استعداد و ظرفيت زمان خود برتر و بيش‌تر بوده‌اند و در سير تكاملى علم ، به‌اصطلاح رياضى ، يك نقطه انفصال به وجود مىآورند . اين‌گونه مطالب علمى ، هيچ‌گاه به‌طور كامل شناخته نشده‌اند و مطالب قابل استفاده آن‌ها استخراج نشده و نفعى كه بر آن‌ها مترتب بوده كاملا عايد نشده است . شايد سبب اين باشد كه نبوغ واقعى هيچ‌وقت در همان زمان