سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

278

طب در دوره صفويه ( فارسى )

آغاز دورهء صفويه مصادف با رواج ناگهانى و شديد خرافات بود كه بالطبع روى علم طبابت نيز اثر گذاشت و توجه عده‌اى از پزشكان از امور علمى به درمان از طريق طلسم و دعا و جادو معطوف گرديد و به اين ترتيب بود كه شيوه سومى هم براى پيش‌گيرى از باردارىهاى ناخواسته به وجود آمد . بنيانگذار اين روش را نيز بايد ابن بيطار دانست . او سال‌ها قبل از روى كار آمدن صفويه گفته بود كه « اگر دندان بچه و يا دانه برخى از گياهان به بازوى چپ زن بسته بشود مانع حاملگى ناخواسته او مىشود » او هم‌چنين معتقد بود كه اگر زنى ادرار خود را با ادرار گرگ مخلوط كند و بعد آن را به خود بمالد آبستن نمىشود و يا اين كه مىتواند بيضهء راست گرگى را خشك كرده خوب بكوبد و با روغن مخلوط كند و بعد آن را روى پارچه‌اى پشمين ماليده به داخل فرج خود بگذارد به عقيدهء او ماليدن مخلوطى از ادرار زن و گرگ مانع حاملگى و به كار بردن گرد بيضه گرگ نه تنها مانع حاملگى بلكه مانع ابتلاى زن به هر نوع بيمارى آميزشى مىگردد و قرار دادن مدفوع فيل آميخته به عسل در داخل مهبل موجب نازائى دائمى مىشود . من فكر مىكنم كه اين موضوع از اعتقادات مصريان باستان است و آن را بيشتر بايد نوعى مسدودكنندهء مجراى تناسلى به حساب آورد تا يك عقيدهء خرافى ولى البته ادعاى سترون شدن دائمى زن بلاشك نوعى عقيدهء خرافى است . داود الانتاكى متوفى به سال 1007 در اين زمينه راه اغراق مىپيمايد و روش‌هاى پيشگيرى از باردارى را به حد اكثر اثر خود مىرساند . او به شياف‌ها و مسدودكننده‌هائى كه نويسندگان قبلى به عنوان داروها و يا وسايل طلسم‌كننده نام برده بودند استفاده از انواع كلمات ، حروف و اعداد را هم اضافه مىكند و در كتاب خود به نام تذكره مىنويسد : « براى پيشگيرى از باردارىهاى ناخواسته مرد بايد جادوى ذيل را روى كاغذى بنويسد و بعد آن را به گردن زن بياويزد اين كار مانع از حاملگى زن مىگردد » و پس از آن دو صفحه تمام را به نوشتن كلمات ، حروف و اعداد جادوئى اختصاص داده است . بالاخره روش چهارم انواع حركاتى بود كه مىبايست به بدن داده مىشد تا مانع حاملگى زن مىگرديد و آخرين روش پيشگيرى از حاملگىهاى ناخواسته محسوب مىگشت و منظور از انجام آن بيرون ريخته شدن نطفه مرد از اندام تناسلى زن در اسرع وقت بود . براى حصول به يك چنين نتيجه‌اى طرفين مىبايد بلافاصله پس از انزال از يكديگر جدا بشوند و زن بلافاصله بلند شده شروع به پريدن و جست زدن بكند ابن سينا مىگويد « جست زدن به عقب موجب بيرون ريخته شدن نطفه مرد مىگردد درحالىكه جست زدن به جلو موجب دخول بيشتر آن به رحم مىشود يك كار مفيد ديگر اين است كه زن را وادار به عطسه بكنند » . برطبق برخى شواهد موجود پزشكان ايرانى به وجود « دورهء مطمئن » در بين دو قاعدگى زن براى همبسترى با او واقف بودند زيرا مىبينيم كه كرم الدين در كتاب طب النبى خود از قول ابو نعيم به ذكر حديثى مىپردازد و مىگويد « پيامبر اسلام به حضرت على فرمود در وسط ماه با زنان خود همبستر نشو زيرا در اين موقع معمولا شيطان حضور دارد » و ابن سينا نيز جمله‌اى دارد كه نشان مىدهد او نيز به اين حقيقت واقف بوده است او مىگويد : « پزشك