سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

277

طب در دوره صفويه ( فارسى )

اگر زنى به هنگام همبسترى با مرد نمك سنگ به داخل فرج خود بگذارد حامله نخواهد شد هم‌چنانكه اگر مرد را وادار كند تا رجوليت خود را قبل از همبسترى به اين ماده يا قطران آغشته كند حاملگى صورت نخواهد گرفت . به همين ترتيب اگر زن قبل از هم‌آغوشى و يا بلافاصله پس از آن شكوفه و يا تخم كلم و يا عرق سداب به فرج خود فرو كند آبستن نمىشود كما اين كه گذاردن قدرى مايه پنير و يا برگ و يا ميوه بيد مجنون به داخل فرج به هنگام هم‌آغوشى مانع حاملگى مىگردد » . ابن سينا به كار بردن شيافى ساخته شده از حنظل ، مغز نيشكر ، مهر گياه ، گوگرد ، سقمونيا و تخم كلم را كه با قطران خمير شده باشند توصيه مىكند . در الجامع توصيه شده است كه براى خمير كردن معجون فوق بهتر است از تپاله گاو استفاده بشود و ماليدن آب پياز به رجوليت مرد نيز توصيه شده است . در دورهء صفويه تعداد فوق العاده زيادى دارو به عنوان داروهاى ضد باردارى مورد استفاده قرار مىگرفت كه پفاف « 7 » همه آن‌ها را بازگو كرده است و در بين آن‌ها گياهان معمولى از قبيل گل اشرفى ، زنبق ، پنجه مريم ، جنيتانا ( كوشاد ) ، زرآوند ، زعفران ، و بسيارى انواع ديگر ديده مىشود . يك چنين مواد و داروهائى را يا مىخوردند و يا به صورت شياف مهبلى به كار مىبردند و حتى برخى از انواع آن را تا داخل رحم خود فرو مىكردند و در اين حالت معمولا آن را در يك قطعه پارچه پشمى آغشته به يك مادهء محرك مىپيچيدند و پس از هم‌آغوشى آن را خارج مىساختند پزشكان دورهء صفويه حتى به روش استفاده از دود نيز اعتقاد داشتند و غياث بن محمد كه يكى از پزشكان اصفهانى بود در بين روش‌هائى كه توصيه مىكند استفاده از دود گوگرد كه مىبايست به داخل رحم دميده مىشد را نيز يادآورى مىكند . بسيارى از اين روش‌ها و مواد كه به كار برده مىشدند جنبهء سنتى داشتند . پرفسورث - اسنوك هورگرونج « 8 » در كتاب خود به نام « مكه در اواخر قرن نوزدهم » چنين مىنويسد : « قرص‌هاى ضد باردارى در مكه خواهان فراوان دارد ، انواع قرص‌ها و شياف‌ها به متقاضيان زن فروخته مىشود كه بايد آن‌ها را در مجراى ادرار خود فرو كنند ولى اغلب اوقات خود ماماها آن‌ها را در داخل فرج زنان قرار مىدهند و به موفقيت در كار خود به قدرى اطمينان دارند كه شرط مىبندند اگر زن حامله گرديد پولش را مسترد بدارند ، هر يك از اين ماماها داروئى خاص خود دارد كه طرز ساختن و تركيبات آن از اسرار شخصى او محسوب مىشود و فقط كنيزانش از آن اطلاع دارند » . نويسنده اضافه مىكند كه ماماها ادعا مىكنند كه مىتوانند داروهائى تجويز كنند كه تا يكى دو سال و حتى تمام عمر مانع باردارى زن بشود . داروهاى ضد باردارى موقتى را تصبيره مىناميدند و اگر زنى براى هميشه قدرت باردارى خود را از دست مىداد زن - استر ناميده مىشد .

--> ( 7 ) - Pfaff ( 8 ) - C . Snouk Hurgronje