سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

275

طب در دوره صفويه ( فارسى )

در سال‌هاى اول طب اسلامى پزشكان روى علائم بالينى موثر در پيش‌گيرى از حاملگىهاى ناخواسته تاكيد مىكردند اما با گذشت ايام تا فرا رسيدن دورهء صفويه پزشكان روش‌ها و داروهائى ابداع و اختراع كرده بودند كه توسط زنان مورد استفاده قرار مىگرفت . بايد توجه داشت كه در سال‌هاى اول طب اسلامى اين عمل خيلى اخلاقى تلقى نمىشد براى مثال على بن عباس مجوسى اهوازى متوفى به سال 384 باب هشتم كتاب كاملة الصناعه خود را به اين موضوع اختصاص داده و مىنويسد : « در مورد داروهاى ضد باردارى فكر نمىكنم نوشتن مطلبى دربارهء آن صحيح باشد زيرا اين احتمال هست كه بدست زنانى بيفتد كه صلاحيت اطلاع از آن را نداشته باشند ولى از سوى ديگر لازم است تا زنانى كه رحم ايشان كوچكتر از اندازهء طبيعى است و يا كسانى كه از مرضى رنج مىبرند و حاملگى برايشان خطرناك است و اگر حامله بشوند ممكن است جان خود را از دست بدهند به آن آگاهى پيدا كنند . جز در موارد مذكور اطبا بايد مطلقا از قرار دادن داروهاى ضد باردارى در دسترس زنان خوددارى كنند و از اضافه كردن بر مواد موثر آن‌ها احتراز جويند و از آن‌ها براى سقط جنين استفاده نكنند مگر در مورد زنانى كه واقعا به آن نياز دارند و مورد اعتماد كامل مىباشند » . پنجاه سال پس از على بن عباس مجوسى اهوازى ابن سينا به شرح روش‌هاى جلوگيرى از باردارىهاى ناخواسته پرداخته ولى هيچ مطلبى دربارهء اين كه يك چنين مطالبى نبايد نوشته شوند بيان نداشته است . او در مورد داروهائى كه مىتوان براى پيشگيرى از حاملگىهاى ناخواسته خورد مصرف مقدار زيادى شيرهء ريحان شيرين را توصيه مىكند ولى به طور كلى به مفيد بودن داروهاى خوردنى چندان اعتقادى نشان نمىدهد . جرجانى متوفى به سال 534 فقط به تكرار گفته‌هاى ابن سينا پرداخته و مطلب تازه‌اى به آن اضافه نكرده است . ابن الجامع نيز در تقريبا همان ايام در كتاب خود به نام ارشاد كه در مصر آن را تاليف كرده گفته عجيبى دارد و اظهار مىدارد كه اگر زنى با شكم خالى لوبيا بخورد و با مردى همبستر بشود حامله نمىشود . با گذشت ايام و فرا رسيدن قرن يازدهم اخلاق در امور جنسى تنزل زيادى پيدا كرد به نحوى كه ما مىتوانيم بازتاب آن را در افزايش نوشتجات عاشقانه و يا كتب پزشكى مربوط به آن دوره ببينيم . اينك ديگر به ندرت مىتوان مطلبى دربارهء امكان سوء استفاده از داروهاى ضد باردارى در كتب و رسالات پزشكى مشاهده كرد و در نتيجه خيلى جالب است وقتى مىبينيم كه محمد مهدى بن على تقى در باب مربوط به داروها در كتاب زاد المسافرين خود به شرح داروى پيشگرى مىپردازد كه آن را از اختراعات خود مىداند و توصيه مىكند كه از آن به هيچ صورتى نبايد استفاده كرد مگر به هنگامى كه زن در حال مسافرت باشد و يا مرد بخواهد با كنيزى همبستر بشود . بهاء الدوله متوفى به سال 912 در كتاب خلاصة التجارب خود به شرح نشانه‌هاى بالينى بيمارىهائى كه پيشگيرى از حاملگى را ايجاب مىنمايند پرداخته و سپس قدمى فراتر از ديگر