كه رحم يك عضو عصبى است . او معتقد است كه علت ابتلاى به اين عارضه بسته شدن لوله‌هاى رحمى و ضايع شدن جوهر رحم به وسيله منى طبيعى زن است و اضافه مىكند كه به اين ترتيب خون حيض به اويه منى ( مجراى فلوپيوس ) مىرسد ولى راه خود را بسته مىيابد ، پس مقدارى از آن در رحم باقى مىماند و متعفن مىشود و بقيه جذب بدن مىگردد . علت ديگر هم عكس اين حالت است ، به اين معنى كه بيمارى ممكن است در اثر ضيق حيض به هنگام بلوغ حادث شود ، علت سوم ، كه بيشتر در زن‌هاى مسن ديده مىشود قطع موقت و يا دائم هم‌آغوشى است . حدوث بيمارى به علت ضيق حيض از همه كم‌خطرتر مىباشد . جرجانى همين مطلب را در غالب كلمات ديگرى نيز بيان داشته و نوشته است كه بيمار هر قدر جوانتر باشد بيمارى حدت كمترى خواهد داشت . او همچنين مىگويد كه بيمارى داراى ماهيت دوره‌اى بوده و ممكن است با تناوب‌هاى كوتاه يا بلند عارض گردد ، اما اگر تناوب‌ها كوتاه باشد بيمار تمام عمر از آن رنج خواهد برد . در كفايهء منصورى كه شرح مختصرى دربارهء بيمارى مزبور نوشته شده است گفته شده است كه علت ابتلاى به آن را بايد در خود رحم جستجو كرد و سبب ابتلاى به آن لخته شدن منى دراويه منى است و به همين دليل در دختران باكره نيز مشاهده مىشود ، و در دنبالهء آن اضافه مىكند كه ابخرهء ناشى از اين رويداد به مغز و قلب مىزند و موجب پيدايش عوارض ناگوارى مىگردد . اينك شما خواننده گرامى حتما متوجه شده‌ايد كه بيمارى كه از آن صحبت مىشود همان چيزى است كه ما امروز آن را « هيسترى » مىناميم و مبتنى بر بيمارىشناسى بقراط دربارهء رحم است « 1 » ، ولى درعين‌حال مىبينيم كه علائم هيسترى با توضيحات عارضهء اختناق رحم كاملا هم مطابقت ندارد ( و اين مثال بسيار خوبى است از براى نشان دادن اشكالى كه در انطباق طب قرون وسطى ايران با پزشكى مدرن وجود دارد ) . جرجانى در باب حمله ، صرع ، غش و بيهوشى كتاب خود ضمن توضيح اين عارضه ، نه تنها تعريفى ارائه مىدهد كه منطبق با علائم بيمارى غش آبستنى ( Eclampsia ) است ، بلكه دربرگيرندهء حالتى است كه در مردها هم پيدا مىشود ، كه در اين صورت هيچ ربطى نمىتواند با رحم داشته . . . و گاه باشد كه زنان را بيش از وقت حيض بسته شود و آن ماده اندر رگهاى ايشان تباه گردد و بخار آن بدماغ برآيد و همان حال افتد كه ياد كرده آمد و اين نوع را كه سبب آن باز گرفتن حيض باشد اختناق رحم گويند و مردان را كه خويشتن را بيك‌باره از مباشرت زن بازدارند و منى اندر موضع خويش گرد آيد و تباه شود و بخار آن بدماغ برآيد هم آن حال افتد و بسيار باشد كه زنان را اندر روز كار حمل صرع افتد و چون فارغ شوند زائل شود . « 2 »

--> ( 1 ) - در كتاب تاريخ پزشكى ايران ، ترجمهء مترجم همين كتاب ، صفحات 41 و 42 مكرر ، ثابت شده است كه بقراط بسيارى از نظريات پزشكى خود را از كتاب اوستا اقتباس كرده است - مترجم ( 2 ) - ذخيرهء خوارزمشاهى - كتابخانهء مجلس شوراى ملى .