فصل چهارم روش‌هاى جراحى در اين فصل به شرح روش‌هائى كه در جراحىهاى مختلف به كار برده مىشد مىپردازيم و اين موضوعى است كه حكيم محمد در كتاب ذخيرهء كاملهء خود مفصلا دربارهء آن مطلب نوشته است و اين امر به نوبهء خود جاى كمال خوشوقتى است زيرا در هيچ‌يك از كتب ديگر پزشكى راجع به اين موضوع مهم و جالب مطلبى به رشته تحرير درنيامده است . در ذخيرهء كامله اقدامات قبل از جراحى در فصول سوم و چهارم ، وسائل جراحى در فصل پنجم و جزئيات مربوط به اقدامات بعد از جراحى در سراسر كتاب مخصوصا فصل ششم توضيح داده شده است . قبل از هر چيز بايد به اين نكته توجه شود كه اقدامات قبل از جراحى به صورتى كه ما امروز انجام مىدهيم براى جراحان دورهء صفويه مفهومى نداشت و دلايل اين امر نيز بسيار است كه بالطبع در وهلهء اول عدم آگاهى ايشان به اين موضوع بود كه پوست بدن در هرحال حاوى مواد عفونت‌زائى است كه مىتوانند از راه چاقوى جراحى وارد بدن بشوند . در وهله دوم هم بايد اين حقيقت را در نظر بگيريم كه اغلب جراحىهائى كه در آن دوره صورت مىگرفت بر طبق ميل و اراده مريض و يا پزشك نبود و به عبارت ديگر جراحىها اكثرا اورژانس بودند . نه دهم جراحىها براى ترميم ضايعات ناشى از تصادفات و درمان زخم‌هائى كه در زد و خوردها و نزاع‌ها پيدا مىشدند و يا زخم‌هائى كه چرك كرده بودند انجام مىگرفتند در غير اين صورت اكثريت مطلق با جراحىهاى كوچك از قبيل ختنه و مقطوع‌النسل‌سازى بود . در مورد اول يعنى ختنه خطر جانى براى بيمار وجود نداشت و در مورد دوم يعنى مقطوع‌النسل‌سازى احتمالا خونريزى داخلى و شوك ناشى از ترس و درد بيش از خود عمل موجب مرگ مىگرديد به اين ترتيب در اغلب موارد انجام اقدامات قبل از جراحى ضرورت پيدا مىكرد . يكى ديگر از جراحىهاى رايج آن دوره هم عمل بواسير بود كه شايد بتوان آن را هم جزو جراحىهاى اورژانس به حساب آورد اما در اين مورد بهاء الدوله انجام برخى از اقدامات قبل از جراحى را ضرورى مىداند و توصيه مىكند كه روز قبل از جراحى بيمار بايد فصد بشود تا جلوى خون‌ريزى شديد در حين عمل و پس از آن گرفته شود . قبلا ديديم كه وقتى از جراح هلندى دربار پادشاه شاه گلكنده خواسته شد تا شاه را فصد كند قبلا بدن او را تميز شستند عطر زدند و لباس‌هاى خاصى به وى پوشاندند . طبيعى