آنچه در نوشته‌هاى اين شخص بيشتر جالب توجه مىباشد اين است كه خود و تمام اعضاى خانواده‌اش در هرات به سياه‌سرفه مبتلا مىشوند و او خود را با گرد زنجبيل درمان مىنمايد . در آن ايام بيمارى مزبور هنوز در اروپا ناشناخته بود و اولين كسى كه در اروپا راجع به آن مطلبى نوشت بيلو « 7 » بود . بيلو در سال 1578 ( 986 ه . ق ) در كتاب خود موسوم به Constitutio Aestiva از اين بيمارى به نام Quinta اسم مىبرد و صد سال بعد يعنى در سال 1658 ( 1068 ه . ق ) هم ويليز « 8 » به شرح آن مىپردازد ، درحالىكه بهاء الدوله صد سال زودتر از بيلو به شرح اين بيمارى پرداخته و دربارهء آن چنين نوشته است : « در هرات دو نوبت هوا تعفنى اندك پيدا نموده بود و مولد سرفهء عام شد بىنزله « 9 » و به مرتبه بود زور سرفه كه منقطع نشدى تاقى نيامدى و ضعف نكردندى ، و اطفال بيهوش مىشدند و بسيار مردم از كوچك و بزرگ تا به همين غشى و زور سرفه هلاك شدند در كرت اول ، و آخر الامر زنجبيل خام سوده در آب گرم حكيمى هندى فرمود كه آشاميدند و هر روز يك مثقال و بيشتر ، و اكثر بدين علاج صحت يافتند و در كرت دوم كمتر مردند » « 10 » . بدون شك بهاء الدوله را بايد پزشكى دانا و مبتكر دانست زيرا او نه تنها اولين كسى است كه بيمارى سياه‌سرفه را شرح داده بلكه اولين كسى نيز مىباشد كه راجع به زكام هاى ناشى از حساسيت نسبت به گردهء گل‌ها « 11 » مطالبى نوشته است و اين كار او سال‌ها بعد در اروپا انجام گرفت و بوتالو « 12 » در سال 1565 ( 973 ه . ق ) مطالبى در اين زمينه نوشت . ناگفته نبايد گذاشت كه برطبق شواهد موجود رازى نيز در يكى از كتب خود كه از بين رفته است راجع به اين دو بيمارى بحث كرده است . بهاء الدوله مىبايست متون كهن را وسيعا مطالعه كرده باشد زيرا من در كتاب خلاصة التجارب او به دوازده مطلب نقل شده از بقراط ، سى و هفت مطلب از جالينوس ، ده مطلب از رازى و بيست و هفت مطلب از ابن سينا برخورد كرده‌ام او يك جراح نبود و هروقت تشخيص مىداد كه درمان بايد از راه جراحى صورت بگيرد توصيه نموده است تا جراحى به بالين بيمار فراخوانده شود . آنچه در نوشتجات بهاء الدوله خيلى جلب توجه مىكند دقت فراوانى است كه در توصيف بيمارىها به كار برده است طبيعى است كه براى يك چنين شخصى امكان ندارد كه به‌تواند عجائب جراحى را ناديده بگيرد و نسبت به آن از خود كنجكاوى نشان ندهد و به همين دليل هم مىبينيم كه بخشى از كتاب خود را به درمان از راه

--> ( 7 ) - Baillou ( 8 ) - Willis ( 9 ) - منظور اين است كه سرفه‌هاى مزبور ناشى از سرماخوردگى و زكام نبودند ( مترجم ) ( 10 ) - اين قسمت به جاى ترجمه از متن انگليسى عينا از روى كتاب خلاصه التجارب ، نسخه خطى كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران استنساخ گرديده است . در همين كتاب مطلب مشابهى راجع به شيوع اين بيمارى در رى وجود دارد كه اين‌طور آغاز مىگردد در اواخر زمستان سنه سته و تسعما به در رى هوا مولد سرفه شد . . . ( مترجم ) ( 11 ) - Hay Fever ( 12 ) - Bottalo