و آن طور نيست كه امير المومنين تصور كرده‌اند . من مىخواهم كتاب تشريحى بر منوال كتاب جالينوس تصنيف نمايم . ميمون يوحنا جسما طورى بود كه رگ‌هاى بدنش و اين كه از كجا شروع شده و به كجا ختم شده بودند نمايان بود و اعصاب باريكى داشت . يوحنا گفت من نظرى به بزرگى و كوچكى ميمون ندارم ميمون را به حال خود گذارده‌ام تا بزرگ و چاق شود و چون به وضعى كه مورد نظرم هست برسد امير المومنين خواهد ديد كه چگونه آن را موضوع كتابى در تشريح قرار خواهم داد ، چنان كتابى كه در اسلام نوشته نشده باشد . يوحنا همان‌طور كه گفته بود عمل كرد و كتابى در نهايت زيبائى و فصاحت نوشت كه حتى دشمنانش وى را تحسين كردند « 3 » . يوحنا بن ماسويه در زمينهء تشريح داراى دو كتاب است كه يكى كتاب التشريح و ديگرى تركيب خلق الانسان و اجزائه و عدد اعضاء و مفاصله و عظامه و عرقه و معرفت اسباب الاوجاع نام دارد . مطلب فوق و نام كتاب‌هاى او از كتاب ابن ابى اصيبعه « 4 » اقتباس گرديده است و من نمىدانم كه آيا نسخى از كتب مزبور وجود دارد يا نه . ممكن است اين‌طور تصور شود كه معاينه اجساد كسانى كه زير دست جراحان و يا پزشكان فوت مىشدند مىتوانست به كشف خطاهاى ناشى از اختلاف بين آناتومى انسان و حيوان كمك كند ولى متاسفانه بايد گفت كه از همان اوايل كار برداشت‌ها از مذهب اسلام در خلاف تائيد تشريح اجساد انسانى بود احتمالا تنها بررسى كه به عمل مىآمد اين بود كه نگاه مىكردند ببينند آيا مرگ شخص فوت‌شده به صورتى طبيعى بوده است و يا آن كه او را به قتل رسانده‌اند و تازه يك چنين امتحانى نيز خيلى سطحى صورت مىگرفت براى مثال زندانيانى كه در سياه‌چال‌هاى قصر خلفاى عباسى فوت مىشدند و مرگ اغلب ايشان به استناد شواهد موجود در اثر سل بوده است توسط قاضى شهر و يا شخص ديگرى بازرسى مىشد و او فقط به اين اكتفا مىكرد كه ريش مرد را گرفته و مىكشيد و بعد اعلام مىداشت كه مرگ طبيعى بوده است . در ايران قبل از اسلام يعنى در دوره ساسانيان تسهيلاتى از اين نظر براى جراحان و اطبا در نظر گرفته بودند به اين صورت كه اجساد افراد محكوم به اعدام را پس از اجراى حكم در اختيار دانشمندان مىگذاشتند تا آن را تشريح كنند به همين ترتيب كسانى كه اجساد را موميائى مىكردند نيز اطلاعاتى از علم تشريح داشتند . اين افراد همه از طبقات نجبا و اشراف بودند و براى موميائى كردن اجسادى كه به ايشان سپرده مىشد مغز و امعاء و احشاء او را

--> ( 3 ) - اين قسمت به جاى ترجمه از متن انگليسى عينا از ترجمه كتاب عيون الانباء فى طبقات الاطبا نوشته ابن ابى اصيبعه ترجمه سيد جعفر غضبان نقل شده است ( مترجم ) ( 4 ) - عيون الانباء فى طبقات الاطباء ( مترجم )