سيريل لويد الگود ( مترجم : محسن جاويدان )

138

طب در دوره صفويه ( فارسى )

در آبله فرنگ و دردش * بهر تو كه آمدى از احباب نزد يك معالج مجرب * بهتر نبود به زحب سيماب اشعار آخر كتاب دربارهء ناراحتىهائى است كه معمولا در منزل پيش مىآيند مثل سوختگى ، زود سفيد شدن موها و ساير عوارض مو و ميزان مصرف روزانه ترياك و ذم آن و سرانجام نيز شعرى درباره خانم‌ها سروده و طى آن اظهار مىدارد : چو از تخمه كارت به محنت كشيد * از او رغبت كاذب آمد پديد نمىبايدت هيچ خورد آن زمان * كه ضعفت مضاعف شود بىگمان و گر رغبت صادق آيد ترا * غذا ساختن لايق آيد ترا طب يوسفى بدون شبهه يك كتاب بسيار رايج بوده است زيرا نسخ خطى فراوانى از آن وجود دارد ، اين كتاب براى بار اول در سال 1299 در لاهور و پس از آن در سال 1348 همراه با رسالهء عبد العليم خورجوى در لوكنو به چاپ رسيد . در سال 1331 نيز برخى از اشعار آن به ضميمه علاج الامراض حكيم محمد شريف چاپ شد . شرح حال يوسف بن محمد هروى در كتاب مخزن الغرائب كه در سال 1217 تاليف شده است نوشته شده است . يكى ديگر از پزشكانى كه در دورهء ببر كتاب خود را به شعر تاليف كرد شرف الدين على يزدى است . معروف‌ترين كتاب اين شخص زبده الكامل نام دارد و يك نسخه از آن در كتابخانه سالار جنگ در حيدرآباد نگاهدارى مىشود . زبده الكامل نه بهتر از طب يوسفى است و نه معروف‌تر از آن . بقيه اطباى دورهء صفويه هم خود را به اين راضى كرده‌اند كه در كتب خود اشعارى از ديگران را كه مناسب حال بوده است بياورند . نام اغلب سرايندگان اشعارى كه در اين كتاب‌ها آورده شده است بر ما معلوم نيست و ما فقط سرايندگان اشعار نسبتا معروف را مىدانيم . براى مثال قاضى بن كاشف الدين يزدى به هنگام بحث در اطراف خواص قهوه يك خط شعر را كه در آن ايام راجع به اين نوشيدنى رواج فراوان داشت بازگو كرده است بدون اين كه ما بدانيم سراينده آن كيست اين سيه‌رو كه نام آن قهوه است * مانع النوم و قاطع شهوت است