عبد الحسين بن محمد حسن طبيب تبريزى
188
مطرح الأنظار في تراجم أطباء الأعصار وفلاسفة الأمصار ( فارسى )
علوم و فنون رياضى را نهفته داشت تا آنكه از اقدامات مجدّانهء خود روز به روز جواهر آن گنجينه را بروز داد من جمله از فوايد تحصيلات هندسى خود مردابهايى كه نزديك مصر كنار رود نيل واقع و سبب امراض عفونى مىشدند بخشكانيد و سدّهاى محكم بقانون هندسى ببعض نقاط مجراى نيل ببست بعد از تكميل تحصيل بموطن خود معاودت كرد در آن هنكام شهر ( سراقوسه ) را كه وطن او بود از جانب ( مارسلوس ) Marcellus سردار رومى محصور ديد حكيم تمام معلومات خود را در حمايت وطن و مدافعهء دشمن صرف كرد كاهى با منجنيقها بر سر لشگر روم سنك مىباريد و كاهى با مراياى محرقه نقاط عمدهء اردوى دشمن را آتشافشانى مىكرد و بدين وسايط قريب دو سال فتح قلعه را بتاخير انداخت تا آنكه لشگر روم بحيله قلعه را فتح و وارد شهر شدند و بناى قتل و غارت گذاشتند معروف است از افراد قشون روم يك نفر وارد منزل حكيم شده و ارادهء قتل او كرد و او در كتابخانهء خود مشغول حل مسئلهء از قضاياى هندسى بود آن فيلسوف حل آن مسئله را بحفظ نفس خود مقدّم داشت و از آن مرد جندى استخلاص نفس خود نخواست بقاتل مىگفت اوراق كتاب را بهم مزن قليل زمانى صبر كن تا حل اين مسئله را تمام نمايم بالجمله آن فيلسوف بزرك در آن گيرودار مقتول و بعد از شصت و شش سال « 2 » زندكانى نام نامى و اسم گرامى خود را در صفحهء روزكار پايدار گذاشت و اين واقعه در سنهء دويست و دوازده ( 212 ) قبل از مسيح اتفاق افتاد * از نتايج افكار و كشفيّات آن حكيم سترك كه در حقيقت از خدمات بزرك بعالم علم است قضايا و براهينى است كه در مساحت كره و استوانه و شبه كره و مخروطات و دايره و پوسهء مايعات و ناموس نسبت معكوسهء اهرم اختراع و استنباط نموده و ما از كشفيّات او به دو فقرهء آخرى كه فايدهء آنها اعم و برهانشان اتقن و اتم است اكتفا مىنمائيم * ارشميدس حكيم كويد هر جسمى كه در مايعى فرو رود فشارى از تحت بفوق
--> ( 2 ) اين قول موافق نوشتهء قاموس الاعلام است كه تولد ارشميدس را دويست و هفتاد و هشت و وفاتش را دويست و دوازده سال قبل از ميلاد ضبط كرده ولى در لغت لاروس فرانسه منطبعهء ( 1911 ) مسيحى تولد آن حكيم را سنهء دويست و هشتاد و هفت قبل از ميلاد نكاشته بنا بر آن مدت زندكانى او هفتاد و پنج سال مىباشد ( لمؤلفه )