مقدّمه - در تعريف سمّ و ترياق و راه ورود سمّ در بدن و عدم اطّلاع حكماى قديم بوجه اكمل بر علم سموم [ تعريف - سمّ بعقيدهء اطّباى قديم ] تعريف - سمّ بعقيدهء اطّباى قديم عبارت است از هر جسمى كه بعد از ورود بر بدن مزاج روح را فاسد نمايد بسبب مضادت جوهر و نوع آن جسم با جوهر و نوع روح كما قيل السّمّ هو الذى يفسد مزاج الرّوح بمضارة جوهره و نوعه لجوهر الرّوح و نوعه : [ تعريف سم بعقيدهء اطبّاى فرنگ ] و بعقيدهء اطبّاى فرنك عبارت است از هر جسمى كه بعد از ورود به بدن حالت صحّت را زايل و يا خود حيات را فانى سازد بدون آنكه عمل او عمل مكانيك باشد ( كريزل ) ( تعريف اطبّاى قديم جامع افراد نيست زيرا كه اغلب سموم حادّه كه بحدّت و اكاليّت خود اثر موضعى در الات تغذيه نمايند مثل اسيد نتريك ( تيزاب ) و اسيد سولفوريك ( جوهر كوكرد ) و نيترات دارزان اثر سمّى انها بدون افساد روح ظاهر و بواسطهء تورّم و يا سوراخ كردن جدار لولهء غذائى و ورم صفاق منجر به هلاكت شوند مكر اينكه بنا