عبد الحسين بن محمد حسن طبيب تبريزى

6

معرفة السموم ( فارسى )

بر عقيدهء انها اكالات و محرقات داخل در سموم نباشند ) [ ترياق سم و ضد سم ] و ترياق هر سمّى عبارت است از جسمى كه خنثى نمايد ان سمّ را يعنى بتواند آن را تجزيه كند و يا با آن مركّب شده جسم ثالث غير سمّى بوجود اورد ( كريزل ) و يا بواسطهء عمل فيزيولژى در بدن ضدّ اثرى را نمايد كه از سمّ مستعمل حادث شده است ( اكرچه قسم اخير را ترياق حقيقى نبايد كفت و اطلاق لفظ ضدّ بران انسب از ترياق است ) پس در معالجهء سمومى از هر سمّى لازم است كه ماهيّت و خواص شيميايى و اثار فيزيولژى آن را بدانيم زيرا كه بدون علم بر اينها پى بردن بر ترياق متعذّر است و بدين جهة مصنّفين طبّ عتيق بوجه اكمل بر علم سموم معرفت نداشتند زيرا كه ماهيّت و خواص شيميائى و اعمال فيزيولژى سموم را كما هو حقّه مطلّع نبودند چنانچه اغلبى از اجسام سمّى را در ذيل سموم ننكاشته و بالعكس اجسامى را كه سميّت ندارند داخل در طبقهء سموم نموده‌اند ( مثل بزرقطونا و تخم ابخره و قورباغه و پوست برنج و خون كاو و كشنيز و غيره ) و هم در ماهيّت اغلب