بزاق و مخاط علامت آنست و سكته كه از ورم دماغ افتد علامتش تقدم تپ و امارات اورام دماغ و آنچه از ضربه و سقطه و رسيدن سرماى شديد البرد بر سر واقع شود نشان آن تقدم سبب مىباشد و آنچه از صعود بخار فاسد يا كيفيت رويهء سميه بدماغ حادث گردد تقدم سكرچرس و افيون و تاتوره و لسع حيوان زهردار علامت آن بود فالج بفتح فا و الف و لام مكسوره و جيم على ما هو راى جمهور المتاخرين استرخاى عام احد شقى البدن در طول از سر تا قدم‌ست و استرخا بكسر همزه و سكون سين مهمله و فوقانى و راى مهمله و خاى معجمه و الف و خفاى همزه حرف آخر ترهل‌ست كه بسبب عجز قوت محركه و حساسه در عضوى از اعضا چون دست و پا و مانند آنها دست دهد و قدما در فالج و استرخا به هيچ فرق نمىكنند كما قال الطبرى و اعلم ان الفالج و الاسترخاء جميعا واحد غير انهما لا ينعكسان و هو ان كل فالج استرخاء و ليس كل استرخاء بفالج و الفرق بينهما ان الفالج هو من فضل رطوبى ينصب من بطون الدماغ الى الاعصاب يرخى الاعضاء و الاسترخاء الذى ليس بفالج يكون مع نكاية تقع بالنخاع فاىّ عضو كان تحت الموضع الذى قد وقعت النكاية به من النخاع يسترخى فهذا هو استرخاء و ليس بفالج و محققين تصريح كرده‌اند كه اگر سبب در اعصاب نخاعى شق واحد بود نيمهء بدن مسترخى گردد و اعضاى سر بسلامت باشد و از آنكه عصب جلد روى از نخاع رسته كما صرع به صاحب الذخيرة باشد كه پوست روى حذر گردد و اگر در اعصاب دماغى يك شق آفت بود نيمهء سر شريك نصف بدن در آفت باشد و فالج مع اللقوه رو نمايد و اين نوع را خلع نامند بخاى مفتوحه و سكون لام و عين مهمله كما صرح به صاحب الكامل و اگر سبب علّت در اعصاب نخاعى هر دو شق بود تمامى بدن مفلوج گردد بجز اعضاى سر و اين نوع را يونانيان ابوبلقيا و ابو بلقسيا گويند كما قال يونس فى كناشه اذا عرضت هذه العلة فى البدن كلّه فذهبت بالحس و الحركة جميعا يسمى ابو بلقسيا و يدخل منه التضرر على الافعال و صرح به حكيم على فى شرح القانون و هرگاه آفت در منابت همگى اعصاب دماغى و منابت تمامى اعصاب نخاعى فائز شود سكته بظهور انجامد و سبب كلى فالج عدم نفوذ قوت روح حساسه و محركه اندر اعصاب بباعث فروريختن فضلهء رطوبى از بطون دماغ باعصاب جانب شق مؤفه يا بسبب قطع عصب و يا عدم تاثر اعضا بواسطهء فساد مزاج بسردى و ترى مىباشد و مصنف اعجاز مسيحى گفته كه گاه بود كه افعال طبعى نيز سبب فساد مزاج باطل گردد پس در عضو ضمور ظاهر شود و استرخا و استرسال شق واحد و بطلان حس و حركت آن و حدوث علّت بىسبب خارجى ناگهان و بياض قاروره و فجاجت آن علامت فالج رطوبىست و آنكه بسبب انسداد مسالك از ورم و سقطه و ضربه كه بفسخ و قطع عصب نينجاميده باشد و زوال فقار و خلع مفصل و يا سوء مزاج ساذج