و مقطعات ماده و اما ورمى مادهء موجبهء آن اكثر خون كثير باشد و علاج آن فصدست و اگر اعياء در اعالى بدن احساس شود اكثر و يا ظهور پذيرد نخستين در ان فصد از قيفال كنند و اگر باشد در اسافل بدن يا پديد آيد اول در ان فصد از باسليق و اگر تفاوت بين نباشد فصد از اكحل و گاه حاجت افتد بفصد مكرر و سه‌كرر روز دوم و سوم بسبب كثرت خون و واجب‌ست اجتناب از غذاى كثير قوى و نوشيدن آب سرد حتى الامكان و تسكين عطش بجلاب كردن و اگر نشود آب قليل مكيدن و پس از استفراغ از تناول غذا به قدر ما يحتاج بدن احتراز ورزيدن اما تمطى و تثاوب ظهور آن به شخص صحيح بغتة بلا سبب ظاهرى بكثرت و همچنين عروض آن در غير وقت بكثرت ردىست و دلالت كند بر كثرت ماده و عجز طبيعت از تحليل آن و گاه حادث شود از برد و تكاثف و غبار و علاج آن استعمال حمام حار و عرق آوردن بتمرغ و نحو آن پس استعمال كردن ادهان حارهء محلله مانند روغن بابونه و اشباه آن و آنچه از كثرت ماده باشد علامت امتلا ظاهر بود نخستين استفراغ فضول كنند پس استعمال حمام محلل و تمريخ بادهان محلله و اگر از غلظت فضول و لزوجت آن باشد استعمال اشياى ملطفه و مرققه همچو دلك معتدل و نوشيدن سكنجبين بزورى واجب‌ست اما حركت جماع بدانكه مباشرت تنقيح طبعىست و لازم هر خورنده و آشامنده و اعتدال آن بخارات سوداوى را از دماغ و قلب و اكثر اعضا منحدر ساخته دفع كند و ماليخوليا و وسواس را دور سازد و غضب را فرونشاند و مرضهاى بلغمى را حافظ بود و تن را مستعد غذا نمايد و كدورت حواس دور كرده ذهن را ذكا و حفظ را زيادت بخشد و افراط آن موجب كمخوابى و ضعف بصر و خشكى مزاج و سستى اعصاب و حدوث تشنج يابس و لقوه و رعشه و افليج‌ست و از تفريط بيم خشك شدن چشمهء منىست و ظهور اضداد منافع مباشرت و فراهم ماندن منى در اوعيهء منى و پديد آمدن نسوان را حالتى مثل اختناق رحم و ظلمت بصر و دوران سر و عند العزم عدم قدرت جماع احتمال دارد و در رياض عالمگيرى مسطورست كه چون ابن كلاه داخل مجلس نوشيروان شد يكى از جمله سوالات كسرى ازو اين بود كه گفت فما تقول فى اتيان النساء فقال كثرة غشيانهن اذى و اياك و المرأة المولهة فانها تاخذ منك و لا تعطيك و عليك بالشابة فانها تزيدك نشاطا و قال محمد زكريا ملاك الامر فى الجماع كثرة المنى و سخونته و حركته و قال الايلاقى و ينبغى ان يكون بين الجماعين ثلثة ايام لان الغذاء لا يكون منيا فى اقل من ثلثة ايام و مجربين نگاشته‌اند كه پس از بست سال تا سى سال دموىمزاج صحيح التركيب قوى غير ملوث به مرض فارغ از مكروهات دنيا اگر يك مرتبه در روز و شب اتفاق مجامعت كند مىشايد و صفراوىمزاج متصف باوصاف مذكوره مطابق دموى و بلغمىمزاج كه اتصاف