و تنفيذ هوا در همه جسمها و كسر برودت آب و خاك كما قال المحقق الطوسى ان منفعة النار فى الاجسام المركبات من المحسوسات ان تعمل بها بالحرارة و اليبوسة و تدفع بها ضرر الرطوبات و البرودات الفاضلة و تنضج الاشياء و تجمدها و تلونها على تناسب الطبيعة و نفع هوا در كائنات كشادگى اجسام و احداث مسام و فرج و غير آنست كما قال الفارابى ان عمدة منافع الهواء ثلثة دفع ضرر البخار من الاجسام المحسوسة المركبة المطلقة و تفريح الحيوان و اعانته فى النمو بالحركة و نفع آب در كائنات آنست كه ديگر اركان به دو قابل هيئت شوند كما قال الشيخ الرئيس فى رسالته خواص الاركان اما ان الماء فمنفعته ان يجعل الاجسام المركبة رطبا و يعين على النمو بالسيلان على شيعة كمال النشو و يدفع ضرر الحرارة و اليبوسة به قدر الحاجة و نفع خاك در كائنات آنست كه هر چيز بدان استوار گردد و استمساك هيئت نمايد كما قال اكثر المحققين ان الارض جسم اغلظ و ايبس من جميع العناصر و فائدتها تقبل الصورة و تحفظها الى مدة بقاء الطبيعة لانها لا يزول و لا ينحل بسرعته اما امزجه هرگاه كه اركان اربع باهم مخالطت نمايند و اجزاى آنها با يكديگر تماس كنند و فعل و انفعال در ميان آنها پديد آيد يعنى هريكى ازينها حدت كيفيت ديگرى را بشكند پس كيفيتى كه بعد از فعل و انفعال يكدگر پيدا گردد آن كيفيت را مزاج اول گويند اصطلاحا و كيفيتى كه بعد از امتزاج مركبات اولين پديد آيد آن را مزاج ثانى گويند و مزاج مطلقا منقسم مىشود بسوى معتدل حقيقى و بسوى غير آن اما معتدل حقيقى آن را گويند كه اجزاى اركان آن متكافى باشند و وجودش محال‌ست چه اگر مركب مساوى الاركان باشد پس هريكى از اركان مائل بحيز طبعى خود بود و تخصيص بيك حيز ترجيح بلا مرجح گردد پس مركب را هيچ حيز نباشد و اين ممتنع‌الوقوعست لان كل جسم فله حيز طبعى و آنكه غير اين معتدل حقيقيست نيز منقسم مىشود به دو قسم يكى آنكه حكما آن را معتدل بالفرض و التقدير قرار داده‌اند دوم غير معتدل محض اما آنكه معتدل بالفرض و التقديرست منقسم مىشود بهشت قسم قسم اول معتدل جنسىست بر وجهى كه مثل اعتدال او در خارج جنس او يافته نشود چنانچه بگويند كه انسان اعدل‌ست از سائر حيوانات قسم دوم معتدل جنسىست بر وجهى كه مثل اعتدال او در داخل جنس او يافته نشود مثلا فرض كنيم كه يك فرد انسان اعدل‌ست از جميع افراد انسان قسم سوم معتدل نوعى است بر وجهى كه مثل اعتدال او در غير نوع او يافته نشود مثلا بدانيم كه ذكور اعدل‌اند از اناث قسم چهارم معتدل نوعىست بر وجهى كه مثل اعتدال او در نوع او يافته نشود مثلا بگوئيم كه يك رجل از ديگر رجلها بهترست قسم پنجم معتدل صنفىست بر وجهى كه مثل اعتدال او در خارج صنف او يافته نشود مثلا فرض كنيم كه انگلشى بهترست