شمس الدين احمد
49
خزائن الملوك ( فارسى )
كه طبقهء داخل آن عصبانىست جهت حس و طبقهء خارج آن لحمانى جهت مدد هضم و تكون حرارت و ليفهاى طبقهء داخل آن بعضى مستطيل و بعضى مؤربست جهت جذب و امساك غذا و ليفهاى طبقهء خارج آن مستعرض ست جهت دفع فضله و نزد متشرحين انگلستان چهارتوست كه همچو مرى دو غشاى درونى و برونى و دو طبق درميانى دارد و غشاى اندرونى آن المس گلابىرنگست كه غضونهاى كثيره در ان متكونست و پيروان اطباى يونان آنها را خمل معده خوانند و از طبق درميانى آن يكى خانهدار و دومى عضلاتىست و در طبق عضلاتى آن سه نوع اليافست كه برونى مستطيل و درونى مستعرض و درميانى مؤربست و غشاى برونى آن ثربست و باتفاق يونانيان و انگلستانيان معده از بدايت فم بتدريج فراختر مىشود تا بنهايت آن كه نزديك بنافست و آن را قعر معده گويند و جسم معده بالاى ناف مائل جانب يسار واقعست و كبد جانب يمين آن اندكى فوق آنست و طحال سمت يسار آن اكثرى تحت اوست كه از ايمن بكبد و در بعضى بمراره و از ايسر بطحال مربوطست و سطح پيشين آن بحجاب حاجز و شعبهء يسار كبد و سطح پسين آن بحجاب حاجز و عنقى الطحال و كليهء چپ و حصهء سوم معاى اثناعشرى اتصال مىدارد و منفعت معده هضم غذا و استحالهء آن بكيموسست و اغتذاى آن از خونىست كه مترشح مىشود به روى از عروق يا منصب مىگردد بر ان از كبد و زير قعر معده در وسط آن محاذى مرى همچو منفذ فوقانى كه فم باشد منفذى واقع شده كه دهان معاى اثناعشرى موسوم به بواب بدان اتصال يافته و نزد پيروان اطباى يونان بر قدام معده پردهء ثربست و بر فوق ثرب غشاى صفاق و بالاى آن مراق و عضلات البطن موضوع شده نوزدهم ثرب اما ثرب كه بانگريزى اومنتم ؟ ؟ ؟ نامند نزد پيروان اطباى يونان پردهايست كه از غشاى دو طبقه و شعب اعصاب و آورده و شرائين منتسج شده و رطوبتى و سم بران مترشح گرديده بسبب برودت محل منجمد گشته و از جميع جوانب همچو پردهء بافيده محفوف معده است جهت تكون حرارت و معاونت هضم و نزد متشرحين انگلستان حصهايست از حصص صفاق و صفاق پردهايست كه بيونانى باريطارون و باريطون و بانگريزى پرتيونيسم ؟ ؟ ؟ نامند و آن مؤلفست از دو طبق مقدم و مؤخر كه بر جميع احشاى بطنى پيچدرپيچ محيط گرديده منعكس شده بر سطح درونى ديوارهاى شكم مستبطن مىشود و حصص آن بدين تفصيلست كه آنچه محيط كبدست آن را ثرب صغيره نامند و آنچه محيط معده است آن را ثرب كبيره خوانند و آنچه محيط رودهء قولونست آن را جدول القولون گويند و آنچه محيط امعاى دقاقست آن را ماساريقى نامند و آنچه محيط بالاى عنق الطحال و معاى اثناعشرى