شمس الدين احمد
16
خزائن الملوك ( فارسى )
و فقرهء اول عنق و مفاصل عظمان الصدغ و عظمان الفكين و مفاصل ما بين قصبة الكبرى و قصبة الصغرى و نحو آن ثانى غضاريف كه واحد آن غضروفست نزد اتباع اطباى يونان غضروف جسمىست ابيض اللون نرمتر از استخوان و صلبتر از سائر اعضاى ديگر و تكوين يافته بعضى آن بنا بر احسن اتصال عضله و پى نرم به استخوان چنانچه بر سرهاى اضلاع و بر سر كتفين پيداست و در اجفان و بينى و گوش و قصبهء ريه و نهايت عظم القص و عين الركبه واقعست و هريك در اعضاى مذكوره بهر غرضى كه حاجت بدان بود مودع گشته و اطباى انگلستان غضروف را سه قسم مقرر ساختهاند يكى غضروف حقيقيه كه سفيد قدرى كبودى مائل مىباشد و آن همچو غضاريف راسهاى اضلاع و غضروف الخنجرى و غضاريف حنجرهء ترسيه و خاتميه و طرجهاليه و شاخهاى قصبهء ريه و غضاريف انفست دومى غضروف شبكيه كه قدرى زرد و مسامدار مىباشد و آن مانند غضاريف اذنين و اجفان و غضروف بكيهء حنجره است سومى غضروف ريشهدار كه اكثر در مفاصل جهت مضبوطى و خم و چم آنها واقعاند ثالث اوتار كه واحد آن وترست نزد اتباع اطباى يونان اوتار انبات يافتهاند از اطراف لحم عضل و اتصال يافتهاند به اعضاى متحركه و مشابه عصب است در لون و طبع و مطاوعت در قبول حركات مختلفه و متوسطست در لينت عصب و صلابت رباط و ذى حس و ذى حركاتست و طرف آخر آنها كه مقابل نيست آنهاست به اعضاى متحركه ملاقى و متصل مىگردد و انجذاب و استرخاى اعضا بوساطت آنهاست چرا كه مبدأ ظهور حركت اعضاى عضلاتاند و عضلات با استخوانها بذريعهء اوتار اتصال مىدارد هرگاه عضله متشنج و مجتمع مىگردد و رجوع بمبدأ خود مىنمايد اوتار نيز بتبع وى كشيده مىشوند و اعضا را مىكشند و هرگاه عضله منبسط مىگردد و بخلاف مبدأ راجع مىشود اوتار مسترخى مىشوند و از اوتار بعضى مستدير و بعضى عريض و بعضى زائد فى العرض مىباشند و ازينها انبساط در اعضا رو مىدهد و القابض و الباسط هو اللّه رابع رباطات كه واحد آن رباطست نزد پيروان اطباى يونان رباطات شبيه باعصاباند در لون و قوام ليكن بياض و صلابت رباط بيشتر از بياض و صلابت عصبست و مراد از صلابت آن عسر الانفصالست نه عدم الانعطاف و رباطات بعضى مىآيد از عظام بسوى عضلات و مربوط سازد عضلات را بعظام و بعضى ربط مىدهند ميان طرفين عظام مفاصل و يا ميان عضوهاى ديگر آنچه عضوى را بعضوى مىبندد آن را به عربى عصب و به فارسى پى مىنامند و جرم رباطات بىحسست و متشرحين انگلستان رباط را چهار قسم مقرر ساختهاند اول رباطات محيطهء مفاصل همچو رباطات محيطهء اجنحه و شواخص فقرات و مانند آن دوم رباطات ملتصقهء مفاصل مانند رباطات عامهء عمود الفقرات كه در طول قدام و خلف آن واقعست و نحو آن سوم رباطات متوسطهء مفاصل همچو رباطهاى ما بين فقرات