شمس الدين احمد
10
خزائن الملوك ( فارسى )
با زوائد فك الاعلى شمول شده در ساخت حنك سخت و حصهء فرازين در ساخت صحن چشم خانها داخلست و دو عظمان المشاشى الاسفلست كه اين استخوان بصدف بسيار مشابهت مىدارند و بمعاينه نازك و سبك و مسامدار مىباشند و بر پهلوهاى حصهء زيرين ثقبان الانف واقعاند و يكى عظم الوتيره است كه همچو طبق باريك اندرون بينى به صورت جدار واقعست و يكى عظم الفك الاسفلست كه به صورت نعل اسپ واقع شده و يك جسم و دو شاخ دارد و در جسم آن بيرونى و درونى دو سطح و بالائين و زيرين دو كناره يافته مىشود و بر كنارهء بالاى آن سوراخهاى اسنان آشكار بود و وسط كنارهء زيرين آن را كه مدور مىباشد ذقن نامند و بايد دانست كه محجرين يعنى چشم خانها بر حصهء فرازين چهره واقعاند و ثقبان الانف يعنى مغاك بينى ما بين و تحت چشمخانها وقوع يافته و دو سوراخ پيشين اينها را منخرين المقدم و دو سوراخ پسين را منخرين المؤخر مىنامند و عظام الجمجمه و عظام الوجه بذريعهء دروزها با يكديگر پيوستگى يافتهاند كه تفصيل بعضى دروز كاچك به تتبّع يونانيان نگاشته آمد و بيان پيوستگى اين استخوانها و بيان جمله روزها در تشريح انگلستانيان مفصل مرقومست اما چونكه طوالت داشت و اين مختصر گنجايشپذير نيست فروگذاشت شد اما عظام الاذنين يعنى استخوانهاى هر دو گوش شش عددست در هر گوش سه عدد كه اول اينها را عظم الفطيسى و دومى را عظم السندانى و سومى را عظم الركابى مىنامند و اين استخوانها ما بين طبقهء طبل الاذن و مقام پوشيدهء درونى اذن ارتباط مىدارند كه عظم الفطيسى جانب بيرون و عظم الركابى جانب اندرون و عظم السندانى ما بين هر دو واقع مىباشد و با سه رباطات اندرون جزوهاى حجريهء عظمان الصدغ مربوط بود اما اسنان يعنى دندان سى و دو عدد مىباشد و من جملهء آنها هشت دندان پيشين را كه در هريك فك چهار چهار مركوزاند اسنان الثنايا خوانند و چهار دندان بعد از ان را كه در هريك فك دو دو بر هر دو پهلوها ثنايا مركوزاند اسنان الانياب گويند و هشت دندان پس از ان را كه در هر فك چهار چهار دو عدد به طرف راست و دو عدد به طرف چپ مركوزاند اسنان الطواحن المقدم نامند و دوازده دندان بعد از ان را كه در هريك فك شش شش سه عدد به طرف راست و سه عدد به طرف چپ مركوزاند اسنان الطواحن المؤخر گويند و ازينها اضراس اخير را كه دو فوقانى و دو تحتانى يكيك به طرف راست و يكيك به طرف چپ واقعست نواجذ و دندان خرد نامند و بايد دانست كه دندان شير هريك طفل را در مختلف الازمنه بروز مىكنند و نخست ثناياى زيرين بظهور مىآيند اما بعضى اطفال را پس از عمر شش ماه تخمينا برآمدن آغاز شده تا عمر دو سال تمامى مىبرآيند و دندان پايدار پس از عمر شش يا هفت سال برآمدن آغازيده تا بست سال