محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
562
اكسير اعظم ( فارسى )
و سكنجبين دهند و اغذيهء مناسبه مثل بچهء مرغ و تيهو با سركه پخته خورانند و از اشياى مذكوره و رياضت و تعب و جماع احتراز نمايند و بدن و بغل را از آب نيم گرم بشويند و شب يمانى و برگ سوسن و سنبل الطيب و صندل و مرداسنگ سائيده بمالند و يا مرداسنگ گل سُرخ كافور را به گلاب سائيده طلا نمايند و مداومت حمام كنند . و اگر اين مواضع متقرح شود اول به سركه و گلاب بشويند بعد آن دواى مذكور طلا كنند . ذكر ادويهء يونانيه و هنديه كه بوى بد را قطع كند : مر مخلوط بشب يمانى و زرور و كذا مر به آب نعناع بستانى آميخته و ضماد بدان و كذا باديان يك درم مُر شش درم سوده به شراب ريحانى سرشته خشك نمايند و باز سائيده بدان كبوس سازند و كذا گل حرشف مطبوخ بلحم و كذا استفاف ابهل هر روز يك درم و كذا كبوس سك مسك و كذا خوردن بادنجان به گوشت فربه و كذا طلاى برگ نمام و كذا چرك نقره و كذا قثاء الحمار خشك كرده و كذا تخم حرمل سوده و كذا شيح بستانى سوخته و كذا پوست بيخ توت و كذا مقل اليهود هر واحد قطع بوى بغل كند . و گويند كه اگر سنگ بصرى به گلاب سوده بر كاسهء سفال نو بمالند و عود را بر مجمر سوخته آن كاسه را بر بخار عود گذارند تا خوشبو گردد بعد از آن آن توتيا بر بغل بمالند گنده بغل برود . ديگر براى بدبوى عرق ريوند خطائى يك درم جوكوب نموده شب در پنج دام آب تر كرده در شبنم گذارند و صبح صاف نموده بنوشند و متصل آن نان گندم به روغن چرب كرده تناول نمايند . طلا نافع صُنان شب يمانى يك جزو مرداسنگ چهار جزو نرم سائيده به آب برگ شفتالو آميخته و بغل بمالند و به قول اطباى هند برگ آرو سائيده در بغل بمالند بعده به آب گرم بشويند و شستن بغل به آب مطبوخ پوست درخت جامن و برگ آن نيز مفيد بود . ديگر اسبند سوخته و همچنين پوست بيخ اونب كئاره سائيده در بغل ماليدن نافع و ماليدن جميع عطرها عرق را خوشبو مىكند . ديگر كه مجرب نوشته چونه كه با پان مىخورند قدرى از اين به گلاب سرشته در بغل بمالند . ابينه كه بدن را جلا دهد و نرم كند و بوى عرق دور سازد صندل زعفران اگر تگر بوده خس همه را باريك ساخته ابنه سازند . دوا گل انبه ناشكفته يعنى مُرو كوفته بيخته دو حصه از اين با يك حقنهء بسباسه آميخته نگاه دارند و صبح و شام يك كف يا كم و زياده بخورند از اعضا و عرق بوى خوش آيد اگر دو هفته مداومت نمايند . ايضاً سفيدهء قلعى مازو مساوى سوده در روغن گل آميخته ماليدن و از آب جوشيدهء بادنجان بدن را شستن و تاگرموته تخم سويه چرونجى سائيده ماليدن مانع بدبوى عرق است . اقوال حكما : [ شيخ ] شيخ مىفرمايد كه علاج فساد رائحهء جلد عام اين است كه اصلاح خلط به استفراغ و اصلاح مزاج به تبديل كنند و آنچه هضم او بكيفيت و كميت جيد باشد تناول نمايند و در حمام و غيره بدن را پاك كنند و بر ناشتا آنچه عرق را خوشبو كند مثل سليخه و فلنجه . و ايضاً كرفس و حرشف و هليون و هر مدر بول منقى خون از عفونت بخورند ليكن بعض آن مثل هليون بول را بدبو گرداند و آنچه آن را نافع است شرب نقوع مشمش خوشبوست و خوردن نفس مشمش و بر بدن چون آب آس و آبى كه در آن شب يمانى گداخته باشند مى سوسن و طبيخ نمام و نعنع و پودينه و مرزنجوش و برگ سيب و برگ بيد بمالند . و ايضاً آس سوده بمالند . و ايضاً صندل خاصهً و سعد و فقاح اذخر و قصب الزريره و سرد و گل سُرخ خاصهً و مرزنجوش و شاهسفرم و اشنه و برگ ترنج و پوست او و برگ سيب و برگ سوسن بسيار نافع است . و ايضاً قرص گل سرخ بسك . و ايضاً آنچه تسديد مسام و منع عرق كند مرداسنگ و توتيا و خاكستر برگ سوسن و شب و مانند آن و مر و صبر و روغن مورد و روغن گل است . و اما علاج صُنان واجب است كه علاج كرده شود در آن بعد تنقيه اگر احتياج آن افتد بتوتيا و مرداسنگ مربى و اقليمين و بخاكستر آس و به آبى كه در آن شب حل كرده باشند و گاهى اين را مصندل مىكنند و بكافور مخلوط مىسازند . قرص جيد بگيرند صندل و سليخه و سك و سنبل الطيب و شب و مر و ساذج و گل سُرخ هر واحد يك جزو توتيا و مرداسنگ سفيد كرده هر واحد سه جزو كافور نيم جزو و به گلاب قرص ساخته استعمال نمايند بعد خشك كردن . ايضاً بگيرند گلسرخ يك رطل بغدادى و سك و سنبل و سعد و مر و شب هر واحد ده درم و به گلاب قرص سازند و استعمال كنند . ذرور كه بوى بد را خوشبو گرداند و ارباب امزجهء حاره را نفع مىكند بگيرند سعد و ساذج و نقاح اذخر ميعهء سائله هر واحد ده درم گل سُرخ خشك و برگ مورد هر واحد بيست درم سعد و فقاح اذخر و ساذج را به شراب ريحانى تر كرده خشك كنند و بسايند بعده بر آن گل سرخ و برگ مورد سوده اندازند و زعفران را به گلاب حل كرده به ادويهء باقى آميزند و در سايه خشك كرده بسايند و بعد استحمام بدن را خوب از عرق پاك كرده ادويهء مذكوره بر آن پاشند . و ديگر كه قطع بوى عرق بدبو