محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
563
اكسير اعظم ( فارسى )
كند و اصحاب امزجهء بارده را نيكو است بگيرند سنبل الطيب و قرنفل و حماما و عود بلسان و سليخه هر واحد سه درم قسط و اظفار الطيب و سنبل هندى و دارچينى هر واحد دو درم برگ مرزنجوش و سنبل سورى هر واحد درم ميعهء سائله را در شراب حل كنند و باقى را در آب نمام بسايند و به دستور سابق استعمال كنند . ديگر كه بوى عرق را قطع كند بگيرند دارچينى و سنبل هندى و اظفار الطيب و قسط هر واحد دو اوقيه گل بحيره و خبث اسرب و سفيداب مغسول هر واحد نيم اوقيه شيح و سنبل رومى هر واحد يك اوقيه زعفران و گل سرخ خشك هر واحد سه اوقيه ادويهء خشك را به آب مورد بسايند و زعفران به شراب ريحانى حل كنند و استعمال نمايند شدت بدبوى براز و ريح و علاج آن اين به سبب عفونت اخلاط و به سبب تناول اشيائى كه از خاصيت او اين است مثل اشترغار و سير و جرجير و گندنا و انجدان و حلتيت مىباشد . و ايضاً بيضه ليكن بدبوى اين را جودت هضم دور مىكند و تناول چيزى كه عفونت را به سوى جلد و بول مائل مىگرداند مثل حلبه كه اين عرق و بول را بدبو مىكند و بدبوى براز را دفع مىسازد و شراب خوشبو بدبوى براز را زائل مىنمايد در نتن بول اسباب بدبوى بول بعينه اسباب بدبوى رازست . و ايضاً مدرات مثل هليون و مانند آن كه اين بوى بدن را خوشبو و بوى بول را بدبو مىكند . و ايضاً قروح مثانه و علاجش سهل است بدان چه معلوم كردهاند . جرجانى و ايلاقى مىنويسند كسانى را كه بوى بغل و بوى عرق ناخوش آيد هر وقت كه خواهند در اين امتلا يابند استفراغ بايد كرد و خود را بحمام پاكيزه دارند و جامهء پاكيزه پوشند و ذرورهاى خوشبو به كار برند و از طعامهائيكه بوى عرق ناخوش كند پرهيز كنند و هر صبح از چيزهايى كه بوى عرق را خوش كند اندكى بخورند چون سليخه و غيره كه در قول شيخ گذشت . و اگر حرشف در آب ببرند و آن آب بخورند ادرار بول كند و عرق را خوشبو گرداند و گنده بغل را زائل كند و مرداسنگ سپيد را بسايند و به گلاب تر كنند و قرصها ساخته در ميان گل سُرخ تازه نهند و خشك كرده باز بسايند و به كار برند و توتيا را به آب و نمك بشويند و خشك كرده به گلاب و كافور بپرورند و به كار دارند و شب بدبوى باز دو چيز باشد يا عفونتى در امعا باشد و يا خوردن چيزهايى كه براز را گنده كند و علاجش آن است كه امعا را به ايارج فيقرا پاك بايد كرد و طعام لطيف بايد خورد كه قوت هاضمه بر آن مستولى شود تا عفونت بدان راه نيابد . ابن الياس گويد كه علاج تغير رائحه مغابن و جلد و نتن عرق آن است كه هر صبح جلاب از تمر هندى و شكر سفيد هر واحد ده درم به آب سرد بنوشند و يا سكنجبين ببرف سرد كرده بياشامند و يا بگيرند عناب و آلو بخارا هر واحد ده عدد و شكر و ترنجبين هر واحد ده درم و يا صبه حدم آب انارين بشحم آنها افشرده با شكر و يا آب هندوانه هر كدام كه باشد سه اوقيه بنوشند و تليين طبيعت بماء الفواكه مع فلوس خيارشنبر و ترنجبين كنند و يا هر روز نقوع مشمش شصت درم يا ترنجبين ده درم بخورند و غذا مزورهء اناردانه يا زرشك يا تمر هندى يا بنوماش و مغز بادام و اسفاناخ باشد و صاحب او از تعب و رياضت و تعرض از آفتاب حذر كند . و هرگاه بدن از اخلاط حادهء حريفه پاك گردد بدن را به آب گرم كه در آن آس و شب يمانى و گل سرخ جوشانيده باشند بشويند يا بگيرند برگ سوسن و صندل و مرداسنگ مساوى و بدان بغل و كنج ران بمالند و يا بگيرند مرداسنگ مربى به گلاب و باريك ساخته با آن اندكى كافور بسايند و طلا كنند و يا بگيرند كزمازج و توتياى كرمانى مساوى و با گلاب خوب سحق كرده در نعمل طلا نمايند و يا بگيرند توتياى كرمانى چهار درم قرنفل يك درم و سائيده به گلاب قرص سازند و در سايه خشك كرده وقت حاجت استعمال كنند . و يا بگيرند برگ سوسن و بسايند و به گلاب آميخته طلا نمايند و يا بگيرند توتياى كه ما فى و گل سُرخ و سك و سعدد و سنبل مساوى و باريك سائيده به گلاب آميخته بر مغابن طلا كنند . و از آنچه بوى بدن و عرق را خوش نمايد تناول حرشف و نقوع مشمش خشك است و گاهى متغير مىشود بوى بدن و مغابن و ميان انگشتان قدم و زير پستان مردم فربه به سبب عرق شود و ترشح اخلاط رقفه حريفهء حقنه به سوى آن . و علاج او فصد باسليق و اخراج خون به قدر قوت و واجب و استفراغ به مطبوخ هليله است و صاحب ايذا طعمهء خريفه و شيرين و تعرض شمس در ايام گرم و حركت در هواى حار حذر كند