شق مورب به آلة تيز دهند تا خون از زير آن برآيد . و اگر از اين ناخن منقلع گردد خون را سائل كنند و ناخن را بر ماتحت او به آهستگى بچسپانند تا دقايه گردد و درد نكند بعده رعايت تا چند روز نمايند . و اگر در آنجا زرداب باشد ناخن را بكشند و يا برفق شق نمايند و درد كرده بر بندند و گوشت را نخراشند كه درد عظيم بزرگتر از داخس هيجان نمايد بلكه بدان بپوشند و بر ناخن آب و روغن نيم گرم بريزند و در آخر مرهم باسليقون نهند . طبرى گويد كه علاجش فصد است و تضميد به اين ضماد بگيرند سرطانات نهرى و صاف كرده با زرنيخ سرخ بپزند بعده بر ناخن نهند كه اين خون را زائل كند و طلاى آن به زرنيخ سرخ تنها اين عمل كند . و اگر بدن مريض ممتلى باشد استفراغ به ادويهء موافق مزاج او و اصلاح غذاى او آن را نفع كند و بعض متأخرين ذكر كرده كه چون حشيشهء ماميثا به سركه پختن بر ناخن طلا كنند آن خون محتبس را به سهولت تحليل كنند . مؤلف اقتباس مىنويسد كه آرد كرسنه و زفت و سرطان نهرى در سركه پخته ضماد نمايند و به شراب و يا به بول شيشه تخم جرجير در سركه طلا نمايند كه نافع است صفرت اظفار يعنى زردى ناخن سببش قلت خون و استيلاى صفرا بر آن است . علاج : تخم جرجير و سركه ضماد كنند و تقليل صفرا نمايند به مسهلات آن و بعد تنقيه ضماد از طحلت و برگ بيد و گشنيز سبز برابر نافع است و پيه بز و مسكه تنها تنها هم نافع بود . شيخ مىفرمايد كه مازو شب سوده بچربى بط و يا بزهرهء گاو سرشته ضماد كنند و يا تخم جرجير را باريك سائيده به سركه سرشته . انطاكى گويد كه علاجش مثل يرقان است و ضماد تخم جرجير و قطران به اين مخصوص است . غبرت و خضرت اظفار علاج : تيرگى و سبز ناخنان به قول انطاكى طلاى تخم كرفس و زيت سمت مع تنقيه . باريك شدن و فرو نشستن ناخنها سببش يبوست بود . علاج : برگ حنا در روزى هفت مرتبه بلكه زياده ضماد نمايند و تخم حنا ماشه با شير بز يك پياله تا چهل روز دهند . و همچنين ضماد برگ گلاب و تخم كاسنى . و كذا گل سدا گلاب و برگ آن تا صحت حاصل شود و ماء الجبن دهند و بالائى شير بر آن مالند و ديگر اضمدهء مرطبه نهند رض اظفار يعنى كوفته شدن ناخنان . علاج : در ابتدا برگ مورد برگ انار آرد گندم با روغن گل ضماد كنند بعد بچربى بز و اندك كرنب ضماد سازند و بهتر آن است كه اول فصد كنند و برگ انار و پنبهء باغى هر واحد يك توله زرد چوب زعفران هر يك سه ماشه آرد گندم دو توله به روغن بريان كرده بربندند همان وقت تسكين درد نمايد و همچنين برگ سرد و سنبهالو و ميدهء گندم هر واحد يك نيم توله زردچوب هفت ماشه به روغن گل و به قول جالينوس اگر پارچه را با نيل رنگ كنند و بر ناخن به بچيند و بالاى آن چند روز بول كنند در دفع درد و درم بسيار نافع بود . شيخ مىفرمايد كه اولًا صرف برگ آس يا برگ انار نرم سوده ضماد كنند بعد از آن ملينات پس اگر سرهاى عصب منتهى به سوى ناخن را انتشار حادث شود بر آن شحوم معروفه و قيروطيات لينه استعمال كنند . جرجانى و ايلاقى گويند كه در درد ناخن و كوفته شدن آن برگ مورد برگ سردتر كوفته ضماد كردن سود دارد و انار نارسيده در شراب پخته سود دارد . و اگر كوفتگى قوى بود زيره و مغز جوز به آن بياميزند كه صواب بود و جوز السرو و ابهل كوفته سود دارد و مغز پسته پخته و كوفته نفع دارد و پيه مرغ و پيه بط و پيه گردهء بز با سرگين بز كوفته و سرشته يا با سرگين گاو ضماد كردن نافع است . و اگر كبود شده و خون در آن مرده باشد آرد گندم بازفت به سرشند و ضماد كنند . صاحب كامل گويد كه آرد گندم به زيت سرشته ضماد كنند و يا بگيرند اندك كبريت و باريك سائيده بچربى بز سرشته به ناخن لزوم آن نمايند . انطاكى گويد كه هرگاه ناخن كوفته شود آن را بهتر از ضماد آس به مغز محلب و لادن چيزى نيست و اين همه با تنقيه بايد انتفاخ و حكهء اظفار يعنى بردميدن و خاريدن ناخنان . علاج : به آب درياى شور دائم بشويند و يا به آبى كه عدس و كرسنه در آن جوشانيده باشند بشويند و بلبوس و زفت و انجير مطبوخ مفرد يا مركب ضماد نمايند و در خارش به روغن گل چرب داشتن از سود دارد . ابو منصور گويد كه در جرب و تقشر ناخن به سركه و شونيز طلا كنند و يا بنمك و ترمس و يا دردى شراب به سركه و يا بعنصل و روغن كنجد ضماد نمايند تدبير اقلاع ظفر يعنى كندن ناخن اگر ناخن از قرحه حادث در اصابع و غير آن فاسد گردد و ارادهء بركندن آن باشد به مرهم داخليون ضماد كنند تا نرم شود بعد آن