زرنيخ زرد و سرخ و جاوشير به روغن بادام تلخ سوده طلا كنند و يا زفت در زيت بگدازند و بر آن زرنيخ سرخ و گوگرد زرد باريك سوده انداخته ضماد نمايند تا آن‌كه منقلع گردد و بعد انقلاع لزوم محافظت او كنند تا ناخن كه بعد آن برويد كج نرويد . شيخ مىفرمايد كه از حيلها در قلع ظفر روى در شكل و در رنگ و در سائر عيوب آن تا بدل او ظفر نيك برويد اين است كه بگيرند صمغ سرد و بدان ناخن دردناك را چند روز ضماد كنند تا نرم نمايد بعده در بيخ آن سوزنها بخلانند و از آن خون بسيار سائل كنند بعد از آن بر آن سير كوفته يك شبانه‌روز بربندند پس در هر روز و شب دو مرتبه سير تازه بندند كه اين ساقط گرداند . و ايضاً ادامت تضميد او بمويز مهيا بسقوط از ادنى تدبير گرداند خصوصاً چون بدان جاوشير بياميزند يا كبريت بچربى سوده ضماد سازند و از ادويهء قويه براى قلع ظفر كبه يكج است . و ايضاً دبق بلوط و ثافسيا و زرنيخ و ذراريح به سركه آميخته ادامت تضميد بدان كنند و در هر چند روز بگشايند . و ايضاً زرنيخ زرد و سرخ و گوگرد زرد و علك البطم به سركه ضماد كنند و در هر هفته بگشايند . ابن نوح گويد تدبيرى كه ناخن را بيفكند اين است كه ببعض ادويهء لينه ضماد كنند تا آن‌كه نرم گردد بعد از آن مر و جاوشير بمويز بسايند تا مرهم گردد ضماد نمايند و يا بگيرند زرنيخ سُرخ و زرد و روغن بادام و مر و صمغ بطم مساوى و بلائمت بجوشانند تا آن‌كه او را قوام لازق حاصل شود بدان ضماد كنند و سه روز بگذارند و يا بگيرند كنجد سياه و قردمانا و شونيز و خردل و نانخواه و تخم جرجير هر يك دو درم شكم ذراريح ده درم و به سركه سائيده بصمغ بطم سرشته استعمال نمايند و يا بزفت طلا كنند و بر آن زرنيخ سرخ و گوگرد مساوى سوده بپاشند و يا بمويزج و روغن مويز كوهى با سركه ضماد كنند . حفظ ظفر تا نيكو برويد : چون ناخن جدا شود واجب است كه انگشت را پوشيده دارند را از هواى سرد و گرم و از آسيب و دست و جامه و غير آن نگاه دارند و تأخير استعمال او در امور عاديه نمايند و موافق‌ترين تدابير اين است كه انگشت را غلافى بسازند چون كلاهى از نقره و غير آن به شكل انگشت و در آن سوراخ بود تا هوا به الكل از آن منع نگردد . و اگر منع هوا به سبب گرمى يا سردى مفرط واجب گردد بپارچه بپوشند و شكل اين كلاه چنان بايد كه انگشت از طرف ناخن از آن غلاف آزاد باشد چنان كه مماس او نباشد و از طرفهاى ديگر ملاقى بود و يك دو ماه بر انگشت بدارند تا وقت گشادن ناخن خوب تر برآيد . تتمه : [ خيزش پوست‌ها بر اطراف ناخن ] بعضى را پوست‌ها بر اطراف ناخن بسيار خيزد و اين طلا آن را سود دارد مصطكى سه درم نمك دو درم مصطكى را در روغن بياميزند و نمك حل كنند امراض متفرقه [ كثرت عرق ] و از آن جمله است كثرت عرق و آن را پنج سبب است : يكى سببى از اسباب خارجى مثل كثرت حركت و رياضت و ملاقات گرمى هوا و آفتاب و آتش و جز آن . دوم دفع طبيعت مادهء مرض را . سوم امتلاى بدن از طعام زياده از حاجت . چهارم امتلاى بدن از اخلاط . پنجم استرخا و ضعف قوت ماسكه و اتساع مسام . طريق تشخيص اين اسباب : بايد كه نگاه كنند اگر در مرضى بروز بحران واقع شود سببش دفع طبيعت باشد مادهء مرض را و الا حال تقدم كثرت حركت و رياضت يا ملاقات هواى گرم و قرب آتش و خوردن دواى گرم بپرسند اگر سببى از اين اسباب خارجى بوده باشد سببش همان باشد و الا اگر با صحت قوت بود سببش امتلا باشد پس اگر كثرت تناول غذا فوق طاقت باشد و آمدن عرق در پرى شكم بود سببش امتلاى بدن از طعام باشد . و اگر با وجود خلو شكم و قلت اكل عرق بسيار آيد سببش امتلاى بدن از اخلاط باشد . و اگر از اين آثار هيچ نباشد و فتور قوت و ضعف بدن روز بروز بود و سقوط اشتها و خفقانيت و غشى هر لمحه پديد آيد سببش ضعف قوت ماسكه و گشادن مسام باشد . و انطاكى گويد كه در عرق فساد و نفع از جهت كثرت و قلت و اعتدال او واقع شود پس افراط در آن قوتها را ساقط و ضعيف بتحليل كند و به حركت عنيفه و بعجز قوتها معده از غذا بسب تخليط و كثرت باشد خصوصاً اگر در خواب اشتداد نمايد و گاهى به سبب ضعف ماسكه و قوت دافعه يا به سبب غلبهء حرارت بود پس ماده رقيق شود و عروق و مسام بگشايد و علامت اول وجود سبب است و در باقى عرق به رنگ خلط فاسد باشد . و ابن هبة الله گويد كه واجب است دانستن اين امر كه اسباب فاعله براى تحليل بسيار است يا لطافت ماده بود چون حال در نزف يا كثرت آن چون حال در سكر تا تخلخل مسام چنانچه امر در جماع جارى مىشود و يا از خارج حادث شود مانند هواى گرم و دواى جاذب يا نهوض قوت مثل عرق در تب حاده عقب شرب آب سرد و يا به سبب ضعف قوت ماسكه چنانچه استطلاق به اصحاب غشى شود و آنچه محتقن شود به سبب اضداد اين اسباب مذكوره محتقن گردد . و گويند كه هرگاه عروق در عضوى كثرت نمايد آن عضو ممتلى يا ضعيف باشد . علاج : تدبير افراط عرق به قول شيخ و ابن عباس و جرجانى و غيرهم در اعراض حميات حاده مسطور شد . بالجمله اگر با وجود كثرت عرق