محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
467
اكسير اعظم ( فارسى )
و قورمه و پلاو تناول فرمايند و روز پانزدهم در مطبوخ مذكور پوست هليلهء زرد كابلى هليلهء سياه هر يك شش ماشه برگ سنا يك توله در شير بز خيسانيده خيارشنبر هفت توله ترنجبين شش توله شيرخشت چهار توله شربت شاهترهء مدبر و يا آلو مسهل چهار توله روغن بادام پنج ماشه اضافه نموده بنوشانند و وقت شب حب لاجورد نه ماشه به عرق شاهتره شش توله بخورانند و وقت دو پهره نخوداب نوشانند و وقت شام شله و يا نان ثريد بدهند و صبح لاجورد مغسول دو ماشه در خميرهء گاؤزبان آميخته ورق نقره پيچيده بخورانند و بالايش شيره تخم كاسنى و خيارين و مغز تخم كدو هر يك هفت ماشه لعاب بهدانه و ريشه خطمى هر يك سه ماشه در گلاب و عرق بيدمشك و نيلوفر هر يك شش توله برآورده شربت نيلوفر سه توله سبوس اسپغول و يا تخم فرنجمشك هفت ماشه كف زده بدهند و غذا وقت دو پهر به دستور دارند و همين نمط هفت هشت بلكه زياده مسهل داده معجون علوى خان يا عرق ايشان دهند و همچنين ديگر عرقيات مصفى خون به كار برند و بعد تنقيه تا چهل روز متواتر خوردن اين ايارج اندروخوس قلع و قمع مادهء جذام مىكند از مجربات است و اكثر بكرات و مراتب تجربه درآمده و گاهى تخلف نكرده و براى تنقيهء بدن در احتباس حيض نيز معمول اسطوخودوس كمافيطوس غاريقون سفيد خربق سياه فلفل سياه فلفل سفيد ماذريون سقمونياى مشوى پياز عنصل بريان هر يك هژده درم زعفران فرفيون اشق هر يك هشت درم مرمكى چهار درم عصارهء قثاء الحمار سه درم عسل پنج رطل شربتى دو درم . و اگر از اين تدبير به نگردد بايد كه چوب چينى و ماء الجبن دهند اگر دسترس باشد و الا عوض آن آب شاهترهء مروق و يا گلو با شربت عناب دهند و يا شربت شاهترهء مدبر و بايد كه در هر هفته جهت اسهال وقت شب حب لاجورد نه ماشه در معجون نجاح دو توله بخورانند و ادويهء مسله سودا در مروق شب خيسانيده صبح بنوشانند و همچنين تدبير تا چهل روز كنند پس عرقيات استعمال نمايند و نوشيدن اين ماء اللحم افعى تأليف علوى خان در اين باب از مجربات است گوشت افعى كه سر و دم بريده باشد نيكوشته نيم آثار گوشت بره يك آثار مرغ جوان سه عدد برگ ريحان برگ ترنج برگ شبت پودينه همه سبز هر يك يك قبضه ساذج هندى گشنيز خشك الايچى كلان قرنفل هر يك سه توله پياز نيم آثار در روغن زيت بريان كرده صاف نموده بسفائج بادرنجبويه هر يك چهار مثقال افتيمون برگ گاو زبان هر يك ده مثقال در عرق شاهتره و عرق بيدمشك و عرق كاسنى هر يك يك آثار آب شيرين چهار آثار زعفران دو مثقال عنبر اشهب مشك تبتى هر يك نيم مثقال در نى بسته سه شيشه عرق كشند شربتى از ده مثقال تا بيست مثقال و شخصى را انگشتها افتاده و تشقق همه بدن پديد آمده و آب بدبو مىپالائيد اين سفوف دادم ريوند چينى شاه پسند كه نوعى از حب النيل است جواكهار هر يك سه توله تربد اكبرآبادى برابر همه نمك لاهورى به قدر ذائقه شربتى نه ماشه وقت شب و غذا گوشت بچهء بز با نان خشكار در مدت سه ماه صحت تام يافت باز در ابتداى هر فصل يك ماه اين سفوف استعمال مىكرد بسيار مفيد افتاد و شخصى را كه بينى پست شده و آواز گرفته و تشقق در تمام بدن پديد آمده حب مسهل حب السلاطين تا چهل روز متواتر يك صبح و يكى شام دادم و هر روز چهار پنج نوبت اجابت طبع ميشد بعده تا چهل روز اطريفل شاهترهء علوى خان كه در آن عود صليب است خورانيدم و باز وقت شب نه ماشه سفوف مذكور و صبح حب مذكور تا يك ماه مقرر داشتم چنانچه هر روز هفت هشت نوبت اجابت طبع مىشد و مواد مختلف الالوان خارج مىشد و بعد يك ماه هر دو را موقوف كرده باز تا چهل روز اطريفل مذكور دادم روز چهل و يكم موقوف نموده حجامت با شرط بر هر دو ساق و فخذين و بر هر دو دست از ذراع تا بكتفين در يك روز كردم و مغز بندق هندى در روغن گل سوده در مخزين چكانيدم بعد دو گهرى خون سوسنى رنگ متعفن از هر دو سوراخ بينى به قدر فلوس بيرون آمد و بيهوش گشت به استعمال اضمده و لخلخه كه در شير غش مذكور شده به هوش آمد و آواز او گشاد و بينى بلند شد و بتمامه صحت يافت . [ نقل مصنف خلاصه از تذكره انطاكى ] مصنف خلاصه از تذكره انطاكى و غيره نقل كرده كه در آغاز ظهور اين علت فصد كنند از باسليق راست هرچند كه بر كثرت خون دليل نبوده باشد بعد از آن بتلطيف غذا امر فرمايند بشورباى چوزهء مرغ با نان سميد و گوشت بره و بزغاله و شكر و روغن و مويز يا پسته و شير گاو و شير بز اقتصار ورزند و ماء الشعير با عناب و شكر تا يك هفته همىدهند و بعد از آن به مطبوخ شبت و نمك و حب البان و كزمازج قى آورند تا سه روز آنگاه منضج از گاو زبان و بادرنجبويه و نيلوفر هر كدام دو درم تخم كاسنى سه درم با شكر سفيده ترنجبين بدهند و بعد از هفته هرگاه علامات نضج اندر قاروره پديد آيد به مطبوخ افتيمون تنقيه نمايند پس از آن يك هفته يا دو هفته طبع را راحت دهند و در اين ايام به استحمام و مالش روغن بنفشه و نيلوفر و كدو و بادام شيرين و غرغره به شير زنان و روغن بادام و تغذيه به اغذيهء مرطبه و ترطيب بدن مشغول باشند بعده اگر مرض غير مستحكم باشد اين شربت در اول هفتهء سوم بدهند و بعد آن ماء الجبن با دو مثقال ايارج لوغاذيا در تمام هفته دهند بعده اعادهء شربت در آغاز هفته چهارم كنند كه آن صحت بخشد و قريب صد مرتبه به تجربه رسيده و از تأليف من است . صنعت آن مرواريد سقمونيا هر واحد يك درم لاجورد هليلهء سياه هر واحد نيم مثقال و الا ماء الجبن به اين سفوف سودا دهند هليلهء سياه پوست هليلهء كابلى