مغز نارجيل تا يك هفته بخورانند . و اگر طفل دو سه سال بود بطفل به قدر دو سه توله تا هفته خورانند چيچك برنيايد . و اگر برآيد بسيار كم برآيد و نيز از اعمال فرنگ نقل كرده كه ايشان اطفال خود را سفيدى بيضه قبل از خروج جدرى مىنوشانند پس برنمىآيد يا اندك برمىآيد و ايذا نمىدهد . و صاحب خلاصة التجارب نوشته كه در اين ملك ما خشكريشهاى آبله را با نبات سوده امر به خوردن اطفال تندر است مىكنند و آفت هواى عفن مولد آبله را از ايشان بازمىدارد . و اگر آبله برمىآورند اندك و كم مضرت مىباشد و از مجربات بعضى اطبا است كه هنگام ولادت طفل كه قابله ناف آن را ببرد بچه را جانب ناف بغلطاند تا كه چند قطرهء خون بچكد بعده نوشادر سوده در نى كرده بر ناف بريده بدمد كه تا زيست چيچك برنيايد . و ايضاً از مجربات اهل تجربه است كه بعد تولد بچه فوراً يك عدد ديوچه كه نهايت كوچك باشد متصل سرشتهء ناف كه از سره پيوسته است بچسپانند و بعد افتادن زلو شب يمانى و نوشادر سوده بپاشند و خلانيدن نشتر ببازوى اطفال و نهادن خشكريشه جدرى در آن از اعمال مشهورهء اهل فرنگ است كه از آن يك‌دو روز بطفل تب آمده و در آنجا آبله افتاده خشك مىشود بعد از آن در اكثر چيچك برنمىآيد . جرجانى و ايلاقى مىنويسند كه تدبير حفظ از جدرى آن است كه هرگاه علامات برآمدن جدرى در فصلهاى سال يافته شود يا در شهرى بعضى مردم را برآيد جوانان را كه از چهارده ساله كم نباشند و چيچك برآمده نباشد و خاصهً اگر فربه باشند فصد كنند و آنها را كه كم از دوازده سال باشند حجامت نمايند و جمله تدابير كه در حماى وبائى براى حفظ از و با مسطور شد اختيار كنند و طعامهاى سرد از هلام و طفشيل و كاهو و گشنيز و كاسنى تر و خشخاش و عناب و مانند آن بخورند از اشربهء اسپغول و شكر و سكنجبين و شربت كدو و سفوف طباشير و قرص كافور و مانند آن به كار برند و در آب سرد نشينند و بدان غسل كنند و از شير و شراب و شيرينيها خاصهً از خرما و عسل و خربزه و انجير و انگور پرهيز كنند و خاصيت انجير آن است كه فضول را به ظاهر بدن جذب كند و انگور در خون رياح افزايد و مستعد غليان گرداند و از جماع و حركات متعب و از آفتاب و غبار و از آبهاى ايستاده اجتناب نمايند و فضول از تن بماء الجبن و اجاص بيرون كند . صفت سكنجبين نافع بگيرند سركه صد درم گلاب دو صد درم و با هم بياميزند و ده درم گل سرخ و پنج درم گلنار و ده درم آب ترنج در آن سه روز تر كنند و بعد از آن يك جوش داده صاف كنند و سه صد درم نبات سفيد داخل كرده به قوام آرند . صفت شربتى كه قوت و نفع او قريب شربت كدر باشد بگيرند سركهء تند كهنه سه رطل آب انار ترش آب ترشى ترنج آب غوره آب ريباس آب قوت شامى و نقوع سماق و زرشك هر واحد يك رطل آب برگ كاهو آب برگ طرخون هر واحد ربع رطل آب مطبوخ عناب تخم دور كرده و آب مطبوخ عدس مقشر هر واحد يك و نيم رطل همه را جمع كرده هشت رطل شكر طبرزد انداخته بپزند تا به قوام آيد و ربع رطل طباشير سوده و ده درم كافور مورد در صلايه انداخته و قدرى از اين شربت گرم بر آن ريخته حل كنند بعده با همه شربت بياميزند و به چوب بيد بجنبانند تا مخلوط شود نگاه دارند پس قبل ظهور علامات جدرى و بعد آن بنوشند و در جميع امراض دموى و صفراوى و طاعون و خناق سود دارد . صفت سفوف طباشير كه غليان خون و اسهال صفراوى باز دارد و حرارت جگر بنشاند گل سرخ ده درم طباشير بيست درم سماق تخم حماض عدس مقشر زرشك بيدانه يا عصارهء خشك آن تخم خرفه تخم كاهو پوست خشخاش سفيد هر واحد ده درم صندل سفيد دو درم و نيم كافور يك درم هر صبح سه درم از اين سفوف با سكنجبين يا شربت مذكور يا شربت غوره يا شربت ليمو يا شربت انار يا شربت آلوى ترش بخورند . صفت قرص كافور گل سرخ طباشير هر يك ده درم صندل سفيد سه درم كافور يك درم جمله را كوفته بيخته بلعاب اسبغول قرص سازند شربتى سه درم هر صبح با شربتى از اشربهء مذكوره بخورند و اين همه كه مذكور شد تدبير بازداشتن آبله و احتياط كردن از آن است قبل حدوث تپى كه با آن علامات جدرى باشد . مؤلف اقتباس مىنويسد كه اگر جوان را چيچك برنيامده باشد در موسم حدوث آن رگ هفت اندام و يا باسليق زنند و خون وافر گيرند . و اگر طفل كم از ده دوازده ساله باشد حجامت با شرط ميان هر دو شانه و بر ساقين كنند . و اگر بسيار كوچك باشد چون كودك نه ماهه و از يك ساله تا نه ساله بايد كه زلو زير ناف موافق عمر كودك چسپانند چنانچه در نه ماهه يك عدد خرد و در زياده تا سه عدد و مطفيات خون استعمال نمايند و از حلويات و لحميات و شرب شراب و از ديگر مولدات خون اجتناب ورزند و يا شير خر و يا سگ و يا خوك و يا شتر به قدر سه چهار ماشه و يا زياده به حسب سن جوان و كودك بنوشانند تا سه روز و يا اين دواى نواب عليوخان بدهند مرواريد تا هفته لك مغسول گل لاله صحرائى هر واحد يك ماشه در شربت عناب و شربت كله از هر واحد يك توله آميخته بليسانند و بالايش شربت كدر سه توله در عرق كيوره و عرق بيدمشك