محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
323
اكسير اعظم ( فارسى )
و سركه . و كذا آرد جو و پوست بيخ كبر . و كذا انجير خام و نطرون . و كذا كبريت و عسل و پياز نرگس . و كذا عصاره گندنا با نمك . و كذا بزر كتان و شهيم و سرگين كبوتر . و كذا غرى السمك به سركه و عسل گداخته . و كذا زوفاى رطب . و كذا گل زوفرا كه آن خر است . و كذا موم زرد و روغن كنجد و آب چقندر . و كذا سقمونيا به عسل و زيت . و كذا برنج سوده پخته . و كذا پيه بقر با نمك آميخته . و كذا زباد هر واحد منضج و مفجر دماميل و خراجاتست . و شرب شقايق النعمان منع خروج دماميل كثير و تعديل مزاج و استفراغ مادهء آنها كند . و كذا هليلهء زرد و استفراغ مادهء دماميل نمايد . و كذا انزروت كه منضج است و ضماد آن نيز . و كذا رخام هر روز يك مثقال به عسل بر ناشتا سه روز متواتر مزيل دماميل صعب است . و اكل ريباس بكثرت نافع حدوث دماميل است . و كذا شخصى كه بر آن دمل كثرت نمايد و كليهء حمل بخورد پس حلف كند كه بعد از اين كليهء ديگر نخواهم خورد جملهء دماميل از آن دور شود . و ضماد كندش و آرد جو و شراب كهنه در ابتدا تحليل دمل كند و كذا پوست بيخ كبر محلل اورام خبيثه است . و كذا آب گشنيز سبز و آرد باقلا در ابتدا تحليل دماميل و خراجات كند . و كذا بيخ درخت گل سرخ . دوا روزى كه دمل ظاهر شود آهك به روغن كنجد يا به سفيدهء تخم مرغ سرشته ضماد كنند كه زيادتى نمىكند و حجم نمىپذيرد . ايضاً كه در نضج و تفجر دماميل مجرب و عجيب است تخم كتان حلبه مساوى كوفته در آب بپزند و قدرى قنه حل كرده فرود آرند و ضماد كنند . ايضاً كه دمل و سائر اورام را نضج دهد حلبه تخم كتان خستهء تمر هندى سرگين كبوتر آرد گندم برابر كوفته به آب و شير بپزند و مكرر ضماد نمايند . ضماد منضج كه در دمايل و اورام صلبه و خراجات از مجربات والد حكيم علوى خان است انزروت تخم مرو كتيرا خستهء تمر هندى مغز تخم بيد انجير تخم كتان هر يك يك جزو خمير نان دو جزو همه را در شير ماده گاو بپزند تا مهرا شود پس زردهء تخم مرغ يك عدد زهرهء گاو يك توله صابون عراقى يك توله داخل كرده مثل مرهم ساخته ضماد نمايند . و در نسخه ديگر تخم ريحان بجاى تخم كتان در روغن گل و روغن بابونه عوض زهرهء گاو و صابون است . و نوشته كه اگر صلابت دمل زياده باشد بزر كتان آرد حلبه بابونه اكليل الملك زوفاى خشك برگ چقندر گل خطمى مقل از هر يك يك جزو داخل كنند و بجاى روغن گل روغن بيد انجير نمايند . و اگر بسيار سخت باشد مغز حب السلاطين ربع جزو داخل كنند . و چون نضج يافته باشد و به سبب سختى جامد منفجر نشود صابون عراقى و سرگين كبوتر و سرگين بز از هر يك جزوى آب زهرهء گاو ربع جزو داخل كرده ضماد نمايند . و اگر از اين هم منفجر نشود يك قيراط سم الفار آميزند كه در دو سه روز نهايت تا پنج روز ماده صلبه مىبرآرد . ضماد مفجر كه ورم دمايل بگشايد خمير نان سه جزو بورهء ارمنى نمك حاشا سرگين كبوتر سرگين خروس هر يك يك جزو با هم سرشته ضماد كنند . طلا مفجر دماميل و مجرب بى عديل و سريع الاثر است و كار نشتر مىنمايد آهك آب ناديده پوست درخت ذات الذنب كه بهندى برهه گويند سوخته خاكستر كرده هر دو مساوى به آب سائيده بر دمل به موضعى كه وانمودن خواهند بگذارند . مرهم ثمانيه كه جهت نضج دماميل و خراجات از مجرباتست كتيرا تخم كتان تخم كنوچه سريش هوجوه گل بابونه گل خطمى انزروت مساوى كوفته بيخته با شراب سرشته نيمگرم استعمال نمايند . مرهم جهت پر كردن زخم دمل و غيره معمول روغن كنجد چهار درم داغ كرده بيند در يك دانگ انداخته بسوزاند تا كه سياه شود پس سوم سفيد دو درم اندازند بعده سنگ بصرى مرداسنگ هر يك دو دانگ سوده انداخته فرود آرند و در نسخه ديگر نيله تهوتههه يك ماشه عوض سنگ بصرى است . ذكر ادويهء هنديهء مفيد دمل : گوند به بول در آب حل كرده بر آتش بپزند و بر پارچه طلا كرده بر دمل بچسپانند نوبت استعمال سه مرتبه نرسد كه دمل و خيارك دفع گردد و بهترين ادويه است . ديگر كه محلل ورم و مسكن در دست اجواين باريك سائيده در آب ليمو . و اگر نباشد در سركه بپزند و نيمگرم بر ورم گذارند . ديگر اسگند ناگورى در آب سائيده هر روز دو بار طلا كنند . ديگر از بياض استادى مرحوم پوست اريهه تخم دور كرده باريك بسايند و پارچه بيز نموده بر دمل چسپانند . و ضماد اكاس بيل گولر خام سائيده نيز براى دمل و ديگر اورام نافع نوشته . ديگر مغز خستهء انبه به آب سائيده نيم گرم طلا كنند كه در تحليل اورام كار جدوار مىكند . ديگر كه ورم را تحليل كند پوست بيخ آرند و بيخ بسكهچره و سونتهه سائيده نيمگرم طلا سازند و بستن برگ دهتورهء سياه نيمگرم و كذا برگ سرس و كذا برگ بر به روغن زردچوب كرده نيمگرم بر ورم محلل است . ديگر بسكهيره كچله كالى زيرى مرچ برگ نيب نربسى برابر به آب سائيده طلا نمايند . ديگر كه ورم را در ابتدا فرو نشاند و بعد از آن نضج دهد و بگشايد و گشاده را از ريم و چرك پاك كند و خشك گرداند بالجمله رادع منضج مفجر مدمل است و بى عديل گوگل مين پهل هر دو باريك سائيده بر پارچه نهاده بچسپانند . و ضماد بيخ بسكهچره به آب سائيده نيمگرم همين عمل دارد و عجيب النفع است . ديگر كه تحليل كند گوگل بهينيسه و ايلوه و آنبه هلدى هر سه را باريك سائيده در آب ليمو به آتش نرم بپزند ذيچوبى بگردانند تا مانند سريش شود فرود آورده بدارند و طلا مىنموده باشند . ديگر برگ گولر به آرد جو ضماد كردن محلل است و كذا كايپهل يك جزو زنجبيل كنگهى هر يك دو جزو به سركه