محمد كاظم گيلانى
35
حفظ الصحة ناصرى ( فارسى )
آجرى و نيمهتمام ماند و از آن پس نيز تزيين نشد . چنين بود كه ملك الاطبّاء در سال 1325 ه . ق در سنّ 123 سالگى از دنيا رفت . شگفت آنكه خود وى نيز در كتاب حفظ الصحّهء ناصرى ، رسيدن به عمر يكصد و بيست ساله را در صورت مواظبت بر تدبيرات حفظ صحّت و ستّهء ضروريّه و صرف قوا و افعال به حدّ اعتدال ، اقتضاى طبيعت مىدانسته و آن را امرى قطعى و يقينى مىشمرده است . نوشتن كتاب در 75 سالگى و نگارش ديباچه بر چاپ سنگى آن در 102 سالگى ، همراهى با ناصر الدّين شاه در سفر به مازندران در 99 سالگى ، درخواست لقب از شاه در 103 سالگى و سرانجام مديريّت ساخت مدرسهء دينى در حدود سنين 113 تا 123 سالگى به روشنى گوياى اين است كه ملك الاطبّاء تا واپسين سالها و روزهاى زندگى تندرست بوده و توشوتوان و هوشيارى را از دست نداده است ؛ بنابراين مىتوان گفت كه حكيم ميرزا محمّد كاظم رشتى ، عالمى با عمل بوده و به آنچه در حفظ صحّت گفته و نوشته ، باور و پايبندى تمامعيار داشته است . آثار ديگر ملك الاطبّاء : چنانكه در بخش پايانى نسخهء چاپ سنگى كتاب حفظ الصحّه آمده است ، ملك الاطبّاء ده كتاب و رسالهء ديگر نيز نگاشته است . اين كتابها عبارتاند از : رسالهء و با ، رسالهء طاعون ، رسالهء پيوند آبله ، حفظ تدبير ، رساله در فصد ، مجارى مياه ، رسالهء قهوه ، وضع عمارت و ابنيه رختشوىخانه ، رسالهء چوبچينى ، كتاب معالجه از سر تا قدم مسمّى به نجات الاطبّاء . ساختار كتاب حفظ الصحّه ناصرى : اين كتاب داراى يك مقدّمه ، چهار مقاله ، و خاتمه است . مقدّمه در سه فصل تنظيم شده و شامل فصل اوّل در تعريف علم طبّ و تعريف صحّت و مرض ، فصل دوّم در شرايط حفظ صحّت ، و فصل سوّم در تكليف طبيب در امر حفظ صحّت است . مقالهء اوّل داراى هشت فصل است كه تدابير مربوط به ستّهء ضروريّه در شش فصل نخست