دل‌هاى خسته و روان‌هاى آزرده است . ناگفته پيداست كه اين مژده‌ها و نويدهاى راستين ، خرسندى و آرامشى در دل و جان پديد مىآورند كه به راستى پادزهر همهء ناخشنودىهاى جهان خاكى است . البته هرگز نبايد پنداشت كه اين آموزه‌ها و غايت آنها ، برابر با همان آموزش‌هاى كلاسيك در بهداشت روانى و شيوه‌هاى مديريت ذهن و تكنيك‌هاى موفقيت هستند يا برآيندى همانند نتايج تلقين‌درمانى و روان‌درمانى ( و يا از آنها دور تر ، روان‌پزشكى جديد ) دارند « 1 » ، زيرا اگرچه چنين شيوه‌هايى تا حدودى مىتوانند در آرام كردن و بهبود بخشيدن به برخى رنج‌هاى روانى اثربخش باشند ، ولى آنچه در اين شيوه‌ها ديده نمىشود ، شور رهايى از بند خواسته‌هاى پايان‌ناپذير و عشوه‌هاى رنگارنگ نفس و رسيدن به بىآرزويى و بىنيازى و رستگارى است ، حال آنكه غايت كار در آموزه‌هاى معرفتى اسلام ، بركشيدن جان به جهانى فراسوى شادى و افسوس « 2 » و ترس و اندوه « 3 » ، و گذر از حجاب جسم و ذهن و روح و سرانجام پيوستن به عالم ربّانى است . پوشيده نيست كه آنچه نگاشته شد ، تنها اشارتى بود به برخى از شواهد سرراست در ارج‌گذارى اسلام به بهداشت به عنوان مفهومى گسترده و فراگير ، و كارسازى و انگيزه‌بخشى پيدا و پنهانى كه اين ديدگاه آسمانى مىتوانسته است در ميان حكيمان و طبيبان مسلمان براى دنبال كردن دانش حفظ الصحه داشته باشد .

--> ( 1 ) - براى دريافت تفاوت‌هاى بنيادين روان‌درمانى غربى با آموزه‌هاى حكمى ، نگاه كنيد به : حكمت شرق و روان‌درمانى غرب ، هانس ياكويس ، ترجمهء جلال ستارى ، انتشارات سروش ، تهران ، 1376 ( 2 ) - لكيلا تاسوا على ما فاتكم و لا تفرحوا بما اتاكم و اللّه لا يحب كل مختال فخور ( قرآن كريم ، سوره حديد ، آيه 23 ) ( 3 ) - الا ان اولياء اللّه لا خوف عليهم و لا هم يحزنون ( قرآن كريم ، سوره يونس ، آيه 62 ) و نيز : ان الذين قالوا ربنا اللّه ثم استقاموا فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون ( قرآن كريم ، سوره احقاف ، آيه 13 ) و نيز 11 آيه ديگر در سوره‌هاى بقره ، آل عمران ، انعام ، مائده ، اعراف ، احقاف و زمر .