احمد الله خان دهلوى
7
رساله تحقيق البحران ( فارسى )
بستم و هم از وقوع او روز انداز خبر داده باشد چون انداز چهارم بهفتم و نهم بيازدهم يا چهاردهم چنان كه مشروحا بيايد و نيز آنكه بحران باستفراغ باشد نه بانتقال و نيز استفراغ ماده از جهت مناسب او بود چون استفراغ مواد غليظه باسهال و رقيقه به عرق و نيز مريض آن را به سهولت احتمال نمايد و بعد وقوع او راحتى يابد و علامات بحران ردى خلاف اين دانند مثلا اينكه قبل از نضبح و منتهى واقع شود على هذا القياس و بقراط بحران ردى را سابق السيل نام نهاده و دلالت كند بر اضطرار طبيعة بمحاربه به جهت عدم احتمال قوت مرض پس درين صورت اغلب كه مقهور شود بسبب عصيان ماده از دفع - فايده اگر در ابتدائى مرض علامت تضبح ماده ظاهر شود و باوجود اين علامات هولناك كه دلالت كند بر تزيد مرض نيز پيدا باشد دليل قرب بحران و فرحت تام دانند درين جا لا بد است از بيان علامات محموده و رديه مطلقا تا كه حكم كرده شود از آنها بر حال مريض از علامات محموده سهولت احتمال مرض است به جهت دلالت او بر قوت قلب و وفور حرارت عزيزيه و قوت دماغ و نيز ثبات قوت و بشره و اشتها بر حالت طبيعيه و حصول خواب و اصطجاع بر هيئت طبيعى و يافتن خفة پس از خواب و يكسان بودن حرارت در تمام بدن و قوت نبض و عظم و انتظام او و صحت ذهن و انتفاع بمعالجه و استفراغ - فايده علامات جيده با قوة قوة دلالت دارد بر عافيت عاجله و با ضعف او بر عافيت بطيه و علامات رديه اگر در غايت ردائته باشد دلالت كند بر موت و مع هذا اگر قوت قوى باشد دلالت بر طول مرض دارد تا اينكه قوت تحليل شود پس قتل كند فائده اكثر اوقات علامات