مساوى به عمل آرند و يا نوشادر شب يمانى نشاسته برابر سوده بمالند . [ طبرى ] طبرى گويد كه علاج اين نوع تنقيه بدن است بدانچه در باب فالج و لقوه گذشت و غراغر كه در آن باب گذشت به عمل آرند و اين همه بعد پرهيز كه مذكور شد استعمال نمايند و چون تنقيه بدن دراس كرده شود به حسب امكان غرغره كنند و عمور را به ترياق كبير دلك نمايند اگر مزاج مريض يا هوا و وقت و بلد مانع نباشد و اكرا زمين زائل نشود امر بغرغره از ايارج نمايند تا دهن و عمور معتدل الهذاده گردد بعده گلنار و آس پوست انار و جفت بلوط و شب يمانى كوفته به اندك عسل و آب بجوشانند حتى كه مثل مرهم غليظ گردد پس بگذارند تا سرد شود بعد از آن بر عمور و اسنان اين دوا بنهند تا ايام متوالى و هر چه در دهن جمع شود به زير اندازند . و اگر از اين معالجه صحت نشود بر دادن ترياق و دلك عمور بدان دور بعض اوقات به دادن معجون انقروياى كهنه معمول از بلا در محلول بنوشادر اصلاح آن اقتصار ورزند و از اطعمه رديه منع كنند و تدابير او بتدبير مفلوج نمايند و حفظ مزاج كنند و ادويه حاره چندان استعمال نكنند كه مزاج او گرم گردد . [ صاحب جامع و كامل ] صاحب جامع و كامل گويند كه سنون كزمازج رامك هليله زرد هر يك سه درم گلنار گل سرخ سماق هر يك پنج درم جفت بلوط حناى مكى حب الآس صندل سفيد هر يك دو درم كوفته بيخته نافع است . [ صاحب حاوى ] صاحب حاوى مينويسد كه سماق تخم گل جفت بلوط شب يمانى سعد گل سرخ طراثيث فوفل كزمازج صندل سفيد رامك هليله زرد حب الآس مياوى كوفته بيخته بشب يا در روز سنون كنند و بعد استعمال آن به سركه و گلاب مضمضه نمايند كه لثه مسترخيه و اسنان را محكم كند . و اگر شب يمانى در گلاب و سركه جوشانده مضمضه كنند نيز دندان را قوى گرداند . [ جرجانى ] جرجانى از جمله ادويه قابض نوشته كه بگيرند گلنار پوست انار ترش هر يك شش درم زرينخ سرخ شب يمانى هر يك سه درم گل سرخ و سماق هر يك هشت درم سنبل الطيب و اذخر هر يك دو درم همه را كوفته بيخته بر دندان پراكنند . و گفته كه اين همه ادويه بعد تنقيه بايارج فيقرا بايد . و اگر اين علاج اثر نكند داغ بايد كرد چنانچه كه درد دندان مذكور شد . و گويند كه در اكثر حالات كثرت تمضمض به سركه كهنه كه در آن نمك حل كرده باشند . [ سويدى ] سويدى گفته كه كبوس و سنون مقل مكى در تشديد لثه مسترخى مجرب من است و كذا كبوس قطران دو صد درم نمك آرد جو هر يك صد درم همه را آميخته در كوزه گلى كرده و سر او مطين نموده در آتش سه روز بدارند پس برآورده سائيده به كار برند . و ايضاً نوشته كه عصاره حسك و فوتنج برى و جبلى سوخته و گاؤزبان سوخته و كاغذ سوخته و سويق شعير بملج اندرانى و نمك اندرانى بريان در سركه سرد كرده و عصاره لف كرم و اطراف نرم و برگ او و حب البان و حب صنوبر كبار و مرجان و بلوط ساخته و نمك مساوى و كعب بقر و كذا مضمضه به عصاره گاو زبان و سركه عنصل و زيت انفاق و آب زيتون اخضر مملوح و عصاره زيتون سبز و مر در سركه يا شراب قابض آميخته و آب حصرم و عصاره شاهتره سبز و طبيخ بيخ انار ترش و حب الآس سوده در شراب كهنه و طبيخ برگ شجر مصطكى و طبيخ بسر و عصاره اناغالس و يا طبيخ او و زنگار به عسل و به سركه و عود الفرح كوفته در سركه جوشانيده و كذا داشتن پوست هليله در دهن و كبوس زر ورد و يا سنبادج و يا صدف كبار محرق و يا حضض مكى يا عقيق و كذا ضماد زنجار حديد يا خولان هندى يا ثمر كرم برى و كذا اكل بادام رطب مع پوست او هر واحد مفردا نافع لثه مسترخيه و مقوى اسنان است . علاج جنبش دندان از ورم حار لثه و ضربه و سقطهء دندان در هر دو نوع تدبيرى كه در علاج در دندان حار گذشت به عمل آرند و آنچه در فصل ورم لثه خواهد آمد به كار برند و سون زرد و سنونى كه در آن پوست مغيلان چهار توله است و آنكه در آن كهربا چهار ماشه داخل است استعمال كنند . و ايضاً در ورمى بعد تنقيه از فصد و حجامت نقره و مسهل در ابتدا ادويه بارده قابضه چون طباشير و پوست هليله زرد گلنار و سماق بر لثه بماند و با آب ترنگ و خرفه و ديگر مضمضات بارد كه در قلاع دموى مذكور شد به عمل آرند و در انحطاط بچيزهاى محلل چون آب گشنيز و روغن گل و مضمضه نمايند . طبرى گويد كه بعد فصد قيفال و تنقيه بدن به طبيخ هليله زرد و كابلى و تمر هندى و آلوبخارا و عناب و سپستام و برگ عند الثعل و كشوث و تخم كاسنى و توت شامى خشك و فلوس خيارشنبر و مانند آن از اشياى مطيفه كه در آن قوت اسهال صفرا مع تصفيه دم باشد غرغره عدس يك كف گل سرخ اندكى عصى الراعى يك باقه جوشانيده صاف نموده دو چند آن سركه متوسط در كهنگى داخل كرده مدام نمايند حتى كه وجع تسكين يابد و عمور به دندان ملتزق گردد . و اگر از اين ملتزق نگردد و برد و گل سرخ طباشير گلنار گشنيز سوخته آرد عدس سائيده به عصاره زرشك سرشته دائم بر بن دندان ملتصق سازند تا تشديد و الزاق او نمايد چون لثه تعفن يا تبثر پذيرد علاج او نمايند . و ايضاً در ضربى و سقطى بعد فصد قوابض مشدد و بارد و تدهين به روغن گل و روغن مصطكى به كار برند و هرگاه از تنقيه و سنونات قابض فائده نشود بيخ دندان را با آهن گرم داغ دهند يا از تار نقره ورز ببندند بعده ادويه قابض بپاشند تا مستحكم شود و سنون مصطكى سعد سنگ جراحت