پر سياوشان و بژنگ همه كوفته مثل او جوز اميخته به قطران بسرشند و در سوراخ دندان گذارند و بهتر از اين همه در قتل ديدان متولد و ضرس اين است كه شيح و برنگ و ترمس و مر مساوى كوفته در سركه جوشانند تا سركه غليظ گردد و بعده دوا مع سركه در سوراخ اندازند كه قتل دود و غسل چرك مجتمعه در آنجا كند و يا نوشادر در يك جزو و مر يك جزو و بيخ دو جزو و خاكستر نشارهء اويم يك جزو همه كوفته در سركه و قطران و عسل سرشته در سوراخ پر كنند و بعد استعمال اين به سركه حب الآس مضمضه كند ساعتها در دهن دارند . و اگر چيزى از دسومات بخورند سركه مضمضه كنند و سعد بخايند كه اين منع تولد كرم نمايد اگر در ضرس سوراخ باشد . انطاكى گويد كه در كرم دندان مضغ شيح و قيصوم و محلب و پوست بيخ توت و حب الغار بخور تخم گندنا و پياز و موم زرد با پيه بز سرشته به قمع نافع است . اهل هند گويند كه عاقرقرحا يك جزو نوشادر افيون هر يك نيم چزو در سوراخ دندان كرم خورده گذاشتن نافع است و كذا زنجبيل نرم سوده به عسل و سركه سرشته در سوراخ آن مسكن درد دندان و نافع كرم خوردگى است . و اگر سهاكه با موم جمع كرده در سوراخ دندان كرم خورده بگذارند و درد ساكن شود . و اگر به چوب نيب مسواك كردن عادت سازند كرم به دندان نميافتد و مانع درد دندان است كه از گرمى باشد و سهاگه نيله تهوتهو بر آتش نهاده از رسته آهنى صلايه كرده از آتش فرو آرند از صلايه نموده بر دندان مالند كه نافع درد دندان و كرم خوردگى آن است و چون برگ ياسمين يك مشت اسپند يك نيم توله در يك آثار آب بجوشانند و هرگاه پاو آثار بماند صاف نموده مضمضه نمايند نافع كرم دندان است . علاج درد دندان از ديگر اسباب ورم لثه و تزيد اسنان باشد علاج آن نمايند به دستورى كه در بحث ورم لثه و تزيد اسنان خواهد آمد و درد كه با ورم لثه بود قلع دندان در آن فائده نميكند و درد آن از تحرك آن باشد اگر جنبش كمتر بود تدبير استحكام نمايند بدانچه در بحث تحرك اسنان مىآيد . و اگر جنبش آن زياده بود به از گنديدن علاجى نيست كه به سبب تآكل دندان عارض شود علاجش از بحث تآكل اسنان جويند و آنچه از يبوست ساذج بنا بر عدم غذا و يا مع ماده باشد علاجش استعمال مرطبات و تدهين مسكه و روغن بنفشه و پيه مرغ و پيه بط و مانند آن است و از اغذيه مجففه و استفراغ و جماع منع نمايند و از اغذيه مرطبه مثل احم جدى و چزه مرغ خورند و شراب ابيض ممزوج بنوشند و به شير زنان و روغن بنفشه سعوط كنند و بعد طعام در حمام داخل شوند و اطالت در آن ننمايند و حسوى آرد باقلا و نشاسته و شير بز به روغن بادام و شكر سفيد مناسب بود و دائم باخذ نان ميده و طبخ او به شير و خوردن او بشكر امر كنند و هرگاه دندان به حالت اصلى عود كند اصول او را به گل سرخ و طباشير و آرد عدس و كزمازج و سگ و ديگر مقويات تقويت دهند . و درد دندان كه از انكسار يا انصداع دندان به سبب اجتماع ماده رديه در بن دندان باشد آن آنكه حركت نمله و يا چيزى از خارج به بيخ آن رسد فصده استفراغ نمايند و اصلاح مزاج كنند . و اگر متغير شده باشد بعده باصلاح غذا پردازند و عاقرقرحا افيون منشور كند سائيده در شير سرشته بدفعات بر دندان نهند . و اگر از اين فائده نشود مضمضه به سركه كه در آن گل سرخ و گلنار و پوست صنوبر و بزر البنج جوشانيده باشند به عمل آرند . و اگر تدابير مذكوره كفايت نكند به زيت يا آهن داغ دهند . تحرك اسنان جنبش دندان يا به سبب بادى مثل ضربه و سقطه باشد و يا به سبب و اصل مثل رطوبت رقيقه مرخى لثه و عصب مشدد دندان و يا تآكل عارض منابت اسنان و موسع آن با غلبه محدث لاغرى دندان و يا نقصان لحم عمور يا ورم و يا ضعيف و قلت خون آن باشد و تحرك اسنان كه به سبب گشادن ثقبخ بنت دندان به صبيان عارض مىشود و آنچه به سبب نقصان لثه و لاغرى دندان به مشايخ مىافتد هر دو لا علاجاند . تشخيص اسباب مذكوره اولًا از مريض بپرسند كه گاهى صدمه به دندان رسيده است يا نه اگر اقرار آن كند سبب جنبش دندان همان باشد و الا به سوى لثه و دندان نظر كنند اگر در گوشت لثه نقصان نمايد سببش نقصان لثه باشد . و اگر ورم نمايد و درد و ضربان باشد سببش ورم لثه بود اگر لثه سفيد نمايد چنان محسوس گردد كه در آن خون نيست و آن بناقين اكثر افتد سببش ضعف لثه باشد . و اگر دندان لاغر نمايد در بدن نيز لاغر و خشك و چشم غائر بود سببش يبوست دندان باشد . و اگر دندان فربه و لثه مسترخى نمايد و لعاب از دهن آيد دور بيخ دندان سردى محسوس گردد سببش كثرت رطوبت باشد . و اگر از اين اسباب هيچ نباشد تآكل كنارهاى استخوان كه دندان از درسته است و به نظر نميآيد خواهد بود . بالجمله جنبش دندان بهر سعى