نافع است و داغ علاج مجرب است خصوصاً اگر ماده در جوهر دندان باشد . و ايضاً فوفل زكا عاقرقرحا مساوى كوفته بيخته حبها به قدر نخود ساخته در پنبه پيچيده در دهن دارند و لعاب دهن به زير اندازند كه مجرب است و كذا بيخ كبر بر دندان دردناك خائيدن در ساعت ساكن كند . بعضى گويند كه برگ كهكج چون بر عضد جانب دندان دردناك ضماد نمايند مسكن وجع در ساعت است . [ حكيم عابد ] حكيم عابد از نزهه نقل كرده كه اگر مازو و گلنار اقاقيا موى انسان نمك اندرانى كوفته به مثل آن آرد عود و عسل سرشته بسوزند و ذرو و راء استعمال نمايند سائر اوجاع دهن و دندان را مجرب است و در اين باب مثل او تركيبى نيست و به صحت تجربه پيوسته و اعظم النفع است و اجماع واقع شده بر آنكه شيطرج هندى و چون مضغ كنند و بارد است مخالف جانب ضرس درد دهند بدارند هرگاه بر آن يك شب كامل بخوانند اوجاع دندان را تسكين دهد . [ حكيم على شريف ] حكيم على شريف مينويسد كه اگر رطوبت غالب بود برگ شاهتره و سكبينج هر يك دو توله جوشانيده مضمضه كنند . علاج درد دندان از تولد ديدان تخم گندنا و تخم پياز و سير و تخم ترب‌ها پيه بز با موم آميخته بسوزند و بخار آن تبوسطا بنوبه به دندان كرم خورده رسانند و گاهى بزر البنج بدل سير و تخم ترب كرده مىشود . شيخ نوشته كه بزر البنج و تخم گندنا هر واحد چهار درم تخم پياز دو نيم درم در پيه بز سرشته و حبها به قدر يك درم ساخته از يك حب تبخير نمايند و با بژنگ در پايچه سالوى سرخ صره بسته در قدرى آب بجوشانند پس به اين آب مضمضه نموده و پونلى را در دندان گذاشته بخوابند و مكرر به عمل آرند . و اگر از بژنگ مقشر كوفته پنج شش صره بسته بجوشانند و يكى از آن گرفته در دندان گذارند و چون سرد شود ديگر گذارند و همينطور همه پونلى به عمل آرند تا آنكه تمام كرم بر صره جمع شوند و درد تسكين پذيرد بهتر باشد . و اگر كميله باريك سائيده در دندان از اندرون و بيرون نيكو بمالند و بگذارند كه لعاب دهن بيرون آيد نيز در قتل كرم و تسكين درد مجرب است و يا بگيرند طشتى و پر از آب نمايند بعده سبوچه گلى خرد گرفته يك سوراخ كوچك مدور در وسط او و ديگر سوراخ عريض در پهلوى او كنند و اين ظرف را بر طشت پر آب واژگون بدارند و داس يا ديگر آكه آهنى كه سر او عريض دوم او طويل باشد گرم كند بر سر آن تخم پياز يا تخم بمشكيه در روغن كنجد تر كرده نهاده در سوراخ پهلوى ظرف واژگون درآرند و بيمار دهن خود را دا كرده بر سوراخ وسط ظرف مذكور بدارد و چون دو دا و موقوف شود مكرر همچنين اجمل آرند كه از اين تدبير ديدان خارج شوند و يا سنون برنگ كابلى و بزر البنج و تنباكوى سورقى بمالند . و مضمضه با آب برگ شفتالو تنها يا با قدرى زراوند طويل نيز براى ساقط كردن دندان به غايت مجرب است . و كرم ابريشم يا تخم بهت كتانى يا تخم پياز سوخته دود آن را بواسطه نى آهسته كشيدن نيز براى قتل دود اسنان معمول است و بيخ و برگ و شاخ و گل و بار كتانى تازه كوفته آب بگيرند يا بجوشانند و چند روز متواتر ناشتا مضمضه كنند . و اگر نيله تهوتهه قدرى با بيخ كتانى جوش‌داده مضمضه كنند نيز مفيد بود . و اگر عرق گوگرد به قدر برنج در پنبه نهاده بر دندان كرمدار نهند و پارچه بر آن گردارند و يا آنكه اندك گوگرد را در سركه حل كرده به دستور نهند و يا چوب مليم را نرم سوده بر دندان كرم ناك گذارند براى تسكين درد و كرم دندان مجرب است و نهادن اندكى كافور و حليتت در سوراخ دندان نيز براى قتل كرم معمول است و قطور آب برگ و هتوره در گوش مخالف صاحب دزد دندان كه از كرم باشد نيز مجرب است . و اگر عاقرقرحا يك درم نوشادر افيون هركدام سه دانگ سائيده در دندان متآكل پر كنند و بالاى آن اندك موم گذارند نافع بود و كذا ارج و نوشادر پر كردن نيز كرم بكشد و به دستور خربق معجون به عسل به غايت مجرب است و همچنين كردن ثقبه مويزج و حلتيت و بوره ارمنى همين اثر دارد . و اگر پنبه در قطر آن آلوده بر دندان گذارند و نيز كرم را ساقط كند . و اگر بزر البنج و ميعه هر دو را سحق نموده بنادق سازند دود آن بگيرند و در دندان بكشد و به دستور بخور را يتانج موثرست و يا نمك اندرانى يك جز موسعد نيم جزو شيخ دو جزو كوفته لعبل و شراب سرشته اقراص سازند و بسوزند تا دود آن بدان رسد و بزر ورد و گلنار و مازو و شب و زراوند كوفته در زيت سرشته در سوراخ ضزس نهند و خائيدن خرنجمشك و نجور تخم گندنا سوده به قطران سرشته مجرب و كذا به حب كاكنج نيز مفيد . و اگر بشحم حنظل بيخ حنظل تخم پياز سپندان برگ سداب جعده خردل عاقرقرحا سم خر مجموع يا مفرد بر آتش افكنند و قمع بر سر آن نهاده طرف ديگر قمع بر دندان نهند تا دود بدان رسد وجع دندان خصوصاً كرم خورنده را ساكن كند و تحليل ماده نمايد و بستن بيخ چتيه در گوش رافع در ده كرم دندان است و مضمضه به سركه كه صعتر و خردل و حاشا در آن مطبوخ باشد و مضغ جوز كهنه و ريحان قرنفلى و سعد نافع و سنون فلفل سريع الاثر است . و اگر به اين ادويه تسكين نيابد داغ دهند به دستورى كه در قسم بالا گذشت اگر داغ هم سود ندهد با تبو بركنند يا شير انجير و حلتيت بهم سرشته در ضرسمتآكل گذارند كه از خود مقلع نشود . طبرى گويد كه بگيرند قطران يك جزو مر دو جزور مادشيح يك جزو كوفته به قطران سائيده در ثقبه نهند كه فى الحال ديدان را قتل كند و يا زراوند جرح