محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
522
اكسير اعظم ( فارسى )
و قدرى زرد چوب باريك سوده هر دو در آب حل كنند و بگذارند وقتى كه درد بند نشيند آب صاف از بالا گرفته بنوشند كه در حبس قى مجرب نوشته . ديگر كوپنل جامن كوپنل درخت كسم هر دو را به آب سائيده نوشيدن حابس قى است ديگر مغز ختنهى جامن دانهى الايچى سفيد پوست ترنج به شربت انار شيرين سرشته خوردن و بالايش عرق كاسنى و كيوره نوشيدن نيز در حبس قى و تهوع معمول است ديگر جهت قى و تهوع كه به هيچ دوا ناليتد و دانهى ميل قرنفل مغز خستهى كنار مغز مقسه آمله دارفلفل سعد صندل سفيد گشنيز خشك طباشير پوست درخت هيپل پهول پهرنگ برنج سائهى نالگيسير هر واحد يك ماشه مشك دو ماشه انار دانه چهار ماشه و بعضى اوقات به حسب حاجت زياده هم كرده مىشود و در بعض اوقات به رعايت گرمى مشك دور كرده مىشود كوفته بيخته گاهى به آب سرد و گاهى به شربت انارين منعنع و گاهى به رب ديگر مناسب حال داده مىشود و خوراك از دو ماشه تا سه ماشه ديگر دانهى الايچى خرو قرنفل ناگليسير مغز كنول گنه صندل سفيد دارفلفل طيل دهان جمله برابر كوفته بيخته اندك اندك با شهد آميخته بليسند يا شكر آميخته بخورند براى دفع قى از هر قسم كه باشد نافع نوشته و همچنين انار دانهى ترش مويز با دانه هر يك پنج درم زيره كرمانى و بر يك درم هر سه را نرم كوفته تا سه مثقال دادن در دفع تهوع و قى هر قسم مجرب است ديگر قرنفل الايچى خرونالگسير مويز با برنگ سعد كوفى صندل سفيد دارفلفل مساوى سوده دو درم به عسل يا آب شبنيه دادن نيز جمله انواع قى و غثيان را نافع نوشته ايضاً پودينه الايچى خر و صندل سفيد گشنيز خشك تنتريك زرد رو بتا قند سفيد سفوف ساخته دو درمن بدهند ديگر قرنفل يك سرخ آرد كنار دارفلفل مغز استهى تمر هندى سعد كوفى گشنيز خشك نيلوفر مغز كنول گنه انار دانه زهر مهره هر يك نيم ماشه سائيده به گلاب دادن براى حبس قى معمول است ديگر سماق زيرهى سياه برابر كوفته بيخته به آب سرد يا بعضى ربوب مناسبه بخورند جهت قى بلغمى و صفراوى بعد عجز اطبا مجرب است . و اگر به آب اطراف انگور بخورند بى عديل است ديگر مغز تخم كنار دشتى برگ نلسى نبات هر واحد يك درم فلفل گرد نيم درم كوفته بيخته به آب مقدار كنار دشتى حب سازند و يكى بخورند براى غثيان لازم دائمى مفيد است ديگر فلفل ساه سه ماشه دارفلفل شش ماشه انار دانه يك توله جواكعار يك نيم ماشه كوفته بيخته در قند سياه حب بندند و دو ورم بخورند براى دفع قى و غثيان و هضم طعام و اشتها مجرب است و اهل هند اين حب را مرجا و گنكه نامند . علاج قى و تهوع و غثيان صفراوى هرچه در علاج امراض معده از سوء مزاج صفراوى مسطور شد به عمل آرند . و ايضاً از ادويهى كه بدان قى در اين نوع نمايند آب برگ خيار به سكنجبين يا به شكر سرخ است و تخم سرمق سه درم سوده به سكنجبين محلول در آب سرمق يا به آب مطبوخ سرمق و پوست جزيرهى خشك آميخته و چون تنقيه حاصل شود مضمضه به سركهى ممزوج به آب نمايند و چهره به گلاب بشويند و گلقند و سكنجبين بخورند و تا چهار ساعت نگذرد طعام نخورند بعده اغذيه خفيفه مثل اطراف جدى و لحم چوزهى مرغ بخورند و ساقين و پشت او را برفق غمز نمايند و يا بعد قى زرد و سماق طباشير هر واحد يك ماشه سوده به شربت ليمون يك نيم توله آميخته بليسد و بالايش شيرهى زرشك و تخم خرفه و خيارين هر يك نه ماشه در گلاب يك بار برآورده شربت انارين يا شربت آلو چهار توله داخل كرده بنوشند و افشرهى ليمون و فالسه و تمر هندى و شربت نگيرد و كوله و راحت جان نيز مفيد بود و جائى كه طبع قبض بود آب نقوع تمر هندى به غايت مفيد خصوصاً چون با خوبانى مربى در گل سرخ يا در گلاب بخيسانند و شكر يا گلقند افزايند و شرب تمر هندى به گشنيز و صندل نيز مسكن غثيان صفراوى است . و اگر حاجت افتد بعد نضج به مسهل صفرا تنقيه كنند و آنجا كه بعد از تنقيه قدرى از ماده باقى باشد و اخراج وى ممكن نبود در تعديل و تسكين وى كوشند به ادويه و اغذيهى مناسبه و شربت انار ترش و شربت انار منعنع و شربت غوره و ريباس با گلاب در تسكين قى اثر تمام دارد و سفوف طباشير و زر و رد و گشنيز خشك و سماق با شربهى مناسبه در تسكين قى سفراوى و مزاج حار و عطش به غايت سودمند است و گاهى سفوف مركب از سماق و غورهى خشك و زرشك و طباشير و پوست بيرون پسته مىدهند و گاهى بر يكى يا برد و از اين ادويه به حسب حاجت اقتصارى نمايند و از جملهى اشربهى مناسبهى شربت سيب است و شربت به خاصه كه عود و صندل و گلاب و روى آميزند و جوارش انارين نه ماشه گلاب چهار توله شربت فالسه دو توله نيز نافع تهوع است . و اگر تهوع با نزله و اسهال و سرفه باشد رب السوس دانهى هيل طباشير هر واحد يك ماشه سوده شربت خشخاش يك توله شيرهى هند يا نه دو ماشهى شيرهى حب الآس چهار ماشه تخم بارتنگ پنج ماشه بدهند و براى تهوع و اسهال صفرا سفوف حب الريان چهار ماشه به شربت به شيرين يك توله سرشته بخورند بالايش شيرهى زرشك چهار ماشه