محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
523
اكسير اعظم ( فارسى )
شيرهى دانهى هيل دو ماشه لعاب ريشه خطمى پنج ماشه عرق عنب الثعلب شربت حب الآس دو توله داخل كرده بنوشند . و اگر انار دانه دو ماشه سماق و زرشك يك ماشه سوده به سكنجبين ليمون يك توله سرشته بليسند و بالايش آب آلو بخارا دو دانه شيرهى تخم كاسنى پنج ماشه شيرهى برادهى صندل دو ماشه در عرق كاسنى برآورده شربت نيلوفر دو توله داخل كرده بنوشد ملين و مفيد تهوع و قى صفراوى است و كذلك زهر مهره طباشير صندل به گلاب سوده انار دانه ترش سماق هر يك يك ماشه كوفته در سكنجبين ليمون يك توله سرشته لعوق نمايند بعد آن آب آلو بخارا ده دانه شيرهى زرشك سه ماشه در عرق كاسنى چهار توله برآورده شربت انار ترش دو توله داخل كرده بنوشند و زرشك بيدانه انار دانهى ترش سماق منقى پوست بيرون پسته هر واحد يك جزو طباشير سفيد گل سرخ غورهى خشك هر يك نيم جزو كوفته بيخته دو درم به آب به و انارين يا شربت به و مانند آن دادن در منع قى صفراوى از مجربات مؤلف است و همچنين سفوف زر ورد طباشير و دو ماشه گشنيز مقشر سماق منقى هر يك چهار ماشه معمول است و كذا قاقله كبار و طباشير به آب انار ترش و شربت ورد و در قطع قى ذريع صفراوى مجرب است . و ايضاً براى قى و تهوع و برهمى معده جوارش عود ترش نه ماشه با گلاب عرق كاسنى عرق عنب الثعلب عرق كيورهى شربت انار شيرين هر يك دو توله بدهند . و اگر با قبض و سوزش بول باشد آب تمر هندى چهار توله گلاب دو توله عرق كاسنى عرق مكوه هر يك پنج توله گلقند سه توله ماليده بنوشند و براى تهوع بعد شرب شراب شيرهى مغز تخم تربوز گلاب سكنجبين ليمون دهند و آب ليمون نبات شربت ليمون مرباى تمر هندى نيز مفيد است . و اگر بعد مفارقت و زوال حمى عارض شود لعاب اسپغول شش ماشه شيرهى تخم كاسنى پنج ماشه عرق باديان هشت توله گلاب چهار توله سكنجبين دو توله بدهند و سنگتره نيز بخورند . و اگر هنوز نقاى معده از ماده نشده باشد حابس قى نبايد و او بلكه آب آلو بخارا ده دانه گلاب چهار توله شربت نيلوفر سكنجبين هر يك دو توله بدهند و نارنگى هم بخورند بعده وقت حبس قى انار دانه پوست بيرون پسته طباشير پودينه و غيره به شربت انار سرشته همراه گلاب بدهند و غذا در اين نوع ساقيه درمانيه و حصر ميه سقوى به عود و سيب و گلاب نافع است و فواكه حامض و چوزهى مرغ بريان در آب غور تر كرده نيز براى ايشان صالح است . و اين دوا در اين علت جامع است گل سرخ پنج درم ساقه سه درم طباشير دو درم سك يك درم كافور درقم شربتى ده درم به رب انار . ذكر ادويهء مفرده آمله مسكن قى صفراوى : است و كهربا نيم درم به گلاب سائيده به دستور و خرفه و طباشير و ترشى ترنج و مغز كنول گنه و كسير و به آب سائيده و سويق جو به آب انارين و طباشير از يك درم تا دو درم به آب انار ميخوش و يا آب سيب ميخوش و تمر هندى به آب تر كرده آب زلال او بر سيبل تجرع نوشيدن و نيز تمر هندى در دهن داشتن هر واحد مفيد . و سويدى از اطبا نقل كرده كه اكل سماق و زعرور سفيد و خوردن نقاح كرم به شربت سيب ترش و خرفه و ترشى ترنج و ليمون و ضماد سركه و نعناع بستانى و امتصاص و تنقل ريباس و شرب آب انار معصور به شحم آن و آب طبيخ عناب و كذا انجبار و كذا خمير آرد جو بسيار ترش در دوغ ترش حل كرده يك شبانه روز گذاشته يك اوقيه تا يك رطل نوشيدن هر واحد قاطع قى و تهوع صفراوى است . بالجمله مقويات قابضهى بارده مثل طباشير و پوست بيرون پسته و سماق و آب ليمو و شربت آن و سيب و به و زرشك و حب الآس و كعك و انار و اناردانه و گل سرخ و آب آن و بزر آن و سك و كشنيز خشك نافع و براى قى صفراوى مع قبض طبع آلو بخارا و تمر هندى و هليلجات مفيد . ذكر ادويهء مركبهء نافع قى صفراوى : جوارش براى دفع قى و تقويت معده و قلب و منع انصباب صفرا به معده مفيد است [ صفت آن ] گل سرخ كشنيز مقشر هر يك دو درم مصطكى دانهى هيل زرشك طباشير ساذج هندى پوست ترنج برگ پودينه صندل سفيد به گلاب سوده هر يك يك درم آب انار ولايتى يك عدد مرباى آمله دو عدد آب تمر هندى چهار توله در گلاب خيسانيده آب زلال گرفته به آب انار آميخته با قند سفيد سه چند قوام نموده بسرشند و خوراك سه ماش . جوارش فواكه مقوى معده و دل و جگر و مانع قى و دفاع صفرا و تنقل بدان منع خمار نمايد [ صفت آن ] آب انار شيرين و ترش آب سيب آب به آب امرود و آب غوره آب زرشك آب سماق آب ليمو مجموع مساوى بجوشانند تا ربع بماند پس قند سفيد داخل كرده به قوام آرند و بر روى سنگ بريزند . و اگر قند داخل نكنند رب فواكه مىشود . سفوف كه قى صفراوى باز دارد [ صفت آن ] كافور نيم دانگ طباشير دو درم گل نيشابورى سه درم گل سرخ سماق هر يك پنج درم شربتى يك درم به آب انار ترش يا آب سيب ايضاً كه منع غثيان و قى محرورين كند عود يك درم پوست بيرون پسته پودينهى خشك هر يك دو درم گل سرخ طباشير هر يك پنج درم زرشك سماق منفى انار دانهى ترش هر يك پانزده درم شربت يك مثقال به آب انار و شربت نعناع ايضاً حابس قى صفراوى و مقى معده طباشير تخم حماض تخم خرفه هر يك پنج درم گل سرخ چهار درم سماق گل نيشابورى هر يك ده درم عود صمغ عربى هر يك سه درم اقاقيا سك هر يك ده درم و نيم شربت