العاب اسپغول به شربت نيلوفر بنوشند و پست جو بك سرد و شكر آميخته نوشيدن قاطع عطش است و شربت ليمون و همچنين افشره‌ى آن دفع عطش مىكند و پست كنار دشتى قاطع عطش و نافع قى و تهوع است به آب آميخته بدهند و براى منع قى به شربت انار ميخوش سرشته بليسانند . و ايضاً براى عطش مفرط شيره‌ى تخم خرفه در آب دوغ ترش برآورده بنوشند . و اگر تخم خرفه را به آب دوغ ترش مكرر بدر كنند و عند الحاجت به آب و گلاب شيره برآورده بدهند مانع عطش و قى است و شيره‌ى تخم نيلوفر شيره‌ى مغز تخم چون در آب برآورده نبات آميخته نوشانيدن براى عطش اطفال نافع . و ايضاً خوردن آمله و كذا كدو و ضماد آن بر معده و نوشيدن پنج درم عصاره و حىالعالم كذا برگ خرفه و اكل خام و پخته آن و كذا صمغ خطمى و شرب آب نارنج و كذا گل كرم و كذا نقوع زرشك و كذا عصاره‌ى عنب الثعلب و ضماد آن و كذا آب ليمو و ترنج و ترنجبين و نقوع مشمش و كذا شير تازه خوردن سفرجل و اسپغول مسلم و آلوبخارا و بقله‌ى يمانى و ريباس و حب الآس و انار ترش و كاهو و حماض و قراصيا و غبيرا و سويق قرع و زردآلو هر واحد مسكن عطش حار است . و به قول اطباى هند پوست درخت پيپل سوخته در آب اندازند وقتى كه در آن ته نشين گردد آب صاف او بنوشند كه نافع عطش و مانع قى است و براى عطش اطفال كه در گرما عارض مىشود مغز كنول اگر نيم‌كوفته در ظرف آب اندازند و همان آب به طفل دهند و سبزى كه در ميان دانه‌ى آن مىباشد در آب سائيده به طفل دهند و برگ نيم در گل پندول آميزند و غلوله بندند پس در آتش انداخته در آب سرد نمايند و آن آب را سرد نموده بنوشانند كه مسكن عطش مفرط است . و اگر پاچك دشتى سوخته خاكستر آن در آوند كاسنى انداخته آب تازه بسيار بر آن ريخته آميزند پس آن ظرف را بر ناف تشنه نگاه دارند براى تشنگى مفرط كه آن را هندى تونس گويند و گرمى و سوختگى نفع بخشد و آمله و كذاكات سفيد درم دهن داشتن مسكن عطش است و همچنين گولى سيسه . و اگر پنبه‌ى غير مندوف در دهان گذارند مجرب است . و اگر نان شبينه به آتش سوخته در آب اندازند و آب صاف آن بنوشانند مسكن عطش و مفيد تهوع است و بنسلوچن و ملهبى سوده به آب شسته برنج سائهى مسكن عطش مفرط است و تجرع گلاب و لعاب اسپغول شيره‌ى خيارين و نقوع تمر هندى همه نافع به قول صاحب تكمله‌ى هندى است . و اگر عطش به سبب حرارت اعضاى تنفس مثل قلب و ريه باشد خميره‌ى صندل همراه شيره‌ى تخم خرفه در گلاب و عرق بيد و عرق صندل و عرق كاسنى و آب سرد برآورده شربت نيلوفر داخل كرده بدهند و ردائح بارده مثل خيار و بادرنگ صندل و نيلوفر و گلاب و خلاف ببويند و صندل كافور و برگ خرفه در گلاب سائيده بر سينه و دل ضماد كنند و نوشيدن شربت صندل و نيلوفر و عرق كاسنى و بيد نيز مفيد و در جاى سرد و هواى بارد و زير بادكش مبلول به گلاب و قريب آب و برف و در باد شمال نشينند و سر مكشوف دارند و هواى بارد استنشاق نمايند و قيروطى مبرد بر سينه گذارند و باقى علاج سوء مزاج حار از امراض ريه و قلب استنباط نمايند و هر چه بالا مسطور شد نيز مفيد شناسند و در شفاء عاجل است كه علاج عطش كائن از حرارت قلب سكون در ساكن بارده‌ى رطبه طيب الهوا و كثرت شم بنفشه يا كافور يا صندل و تضميد صدر به آنها در آب مبر و تلخ است و در حاوى صغير و ترويح است كه هر صبح شربت سيب يا ترنج يا ليمو يا صندل مبرد بيرون بنوشانند و غذا ماء الشعير به روغن گل بدهند و بر سينه جراده‌ى كدر و خيار نهند و با آب بيدمع گلاب و صندل بر سينه ضماد كنند و ماء النجبار و آب تربز برف سرد كرده دهند و به مزورات ريباسيه و زرشكيه و حصرميه و رمانيه به مغز بادام غذا سازند . و به قول جرجانى و ايلاقى هواى خانه سرد كنند و نزد اوريا جين بارده‌ى خوشبو و فواكه بارد نهند و اشياى مسطوره ببويند و دوغ گاو با قرص كافور دهند و بوئيدن خيار با درنگ سرد كرده سود دارد . و گويند كه ماء القرع المسك بارد نيز نافع است . علاج عطش از يبوست اعضا و حرارت و يبس آن جائى كه آثار يبوست دريابند به ترطيب كوشند و روغن بادام انفع المرطبات است و هر چه در علاج امراض معده از سوء مزاج يابس گذشت به عمل آرند . و اگر حرارت نيز با يبوست يار بود ادويه‌ى مبرده‌ى مذكوره‌ى سابق ضم نمايند و باقى علاج از علاج امراض معده از سوء مزاج حار يابس اخذ كنند و آنجا كه آثار ماده‌ى صفراوى دريابند علاجش به علاج امراض معده صفراوى نمايند و بعد قى و اسهال استكثار اشربه و اغذيه‌ى مبرده‌ى مذكوره كنند و شرب رب فواكه و نقوع تمر هندى و خوردن سماق مسكن عطش صفراوى است . و صاحب كامل و مسيحى گويند كه اگر عطش از يبس مفرد باشد آب سرد شيرين بنوشند و ماء الشعير و ماء القرع و لعاب بزرقطونا و لعاب بهدانه و ماء الخيار و كذا سويق جو به شكر هر واحد مبرد به برف بياشامند . و اگر از حرارت و يبس باشد اين اشيا به ماء القرع و آب تربز و به قرص و رومع بعضى از اين ابها جمع نمايند و مغز تخم كدو و مغز تخم خرپزه و مغز تخم خيار و مغز تخم بادرنگ و مغز بهدانه و تخم خرفه هر واحد پنج درم ضمغ بادام و كتيرا هر يك سه درم رب السوس يك درم