سفيد و سياهى تابه و گكن حول به دستور وزرور كافوريك سرخ گكن و حول سرمه سفيد گشنيز خشك الايچى سفيد كاكراسينگى زيره گلاب گلنار تخم كاهو اصل السوس هر واحد كتهه سفيد ماشه كوفته بيخته نيز قلاع اطفال و غيره را نافع و گر بيخ منبلوچن سوت نلهى كهيل دهان كوفته بيخته . و اگر سرد خواهند قدرى كافور و كتيرا افزوده شدن جهت قلاع عر قسم اطفال مجرب و معمول است و و زور طباشير و دانه هيل و كتهه سفيد نيز مجرب در هر سه قسم قلاع است . و اگر كبابه و مجار گل كاوى اضافه نمايند سريع الاثر اگر گشنيز گل سرخ سماق هر يك يك جزو و زعفران نيم جزو و كوفه بيخته خشك بپاشند و يا در موم روغن آغشته طلا كنند جهت قلاع سرخ اطفال نيز نافع و پوست بكاين سوخته مفيد مساوى سائيده و كذا نبات سفيد و قدرى كافور سائيده و كذا موى سر انسان سوخته تا در بلغمى به عمل آميخته هر واحد در دهن پاشيدن و نشاسته به آب حل كرده تن ماليدن مفيد است و كذا مغز خيارشنبر يك توله در گلاب ماليده صاف نموده كتهه سفيد سوده شش ماشه تنكار سوده سه ماشه آميخته آب مكوه سبز افزوده مكرر بر زبان مالند مقريرى و كذا سكر العشر به عسل و كذا مازاد به سركه يا به عسل و كذا عصاره ماميثا نافع . و اگر از اين تدبير فائده نشود حجامت نقره يا زير ذقن كنند و ربوچپانند و اگر مثل فساد باشد تبديل مرضعه يا اصلاح شير او بفهمد و حجامت و پرهيز كنند و اغذيه موافقه مثل جوجه مرغ به آب سماق يا آب انار يا طفشيل عدس مقشر و سماق و حرم و انار دانه سازند و از ميوهها سيب و بهى و انار ترش دهند و ماء الشعير و آب انار بياشامند و بتربد مزاج او بشيره تخم خرفه كنند . و اگر طفل بر نوشيدن دوا قادر باشد از اين آبهاى مبرده اندكى بياشامند و به آبى كه در آن سماق و عدس و گل سرخ جوشانيده باشند مضمضه نمايند و در دهن طفل قدرى گلنار و گل سرخ و طباشير و آرد عدس و سماق بپاشند در سماق و طباشير و گشنيز و گل سرخ و تخم خرفه و برگ زيتون خشك و برگ عوج سائيده بعد مسح دهن به روغن بادام در دهن پاشيدن نيز مفيد بود . و به قول صاحب كامل گل سرخ سماق گشنيز خشك گلنار مساوى باريك سائيده به حرير بيخته در روغن گل و موم سفيد حل كنند و بر زبان طفل طلا نمايند و يا سفيد آب مرداسنگ مساوى در روغن نمل بهم گداخته و قدرى كافور حل كرده بر موضع قلاع طلا كنند و مرداسنگ بر سنگ سوده بر خرقه كتان طلا نموده بر زبان گذارند . و ابو سهل گويد كه هرگاه به صبيان معتاد اول غذا قلاع حادث شود تان به عدس مقشر مطبوخ به آب اناردانه خورانند و سيب عفص و بى عفص و غبيرا و زعرور بكند پس اگر با قلاع سرخى در رنگ و سيب در دهان باشد به آب كاسنى و آب عنب الثعلب و گلاب مضمضه سازند . و اگر قلاع بطفل غير معتاد با گل چيزى باشد اين تدبير بمرضعه استعمال نمايند و عنب الثعلب و تخم كاهو و شاهتره در نوع دموى و صفراوى سودمند است . [ در قلاع صفراوى ] و در قلاع صفراوى تنقيه مرضعه بماء القوا كه نمايند . و اگر مرض قوى باشد مطبوخ هليله زرد دهند و غذا مثل نوع اول سازند در دهن طفل طباشير سرخ صندل سفيد آرد عدس گشنيز و اندكى كافور پاشند و زرور مغز تخم كدو و بهدانه گل بنفشه و زردرد سوده نيز در مبادى ظهور قلاع و بثور دهن نافع است و بعد روز تخم خرفه و نبات و طباشير و زردرد مساوى سوده بپاشند . و گاهى كفايت مىكند بهدانه و گل بنفشه سائيده مع نبات و مغز تخم كدو و مضروب بشربت نيلوفر و رب توت و آنچه عظيم النفع است مسكه مغسول به گلاب مضروب د شربت حصرم و شربت نيلوفر و شربت ليموست و گاهى كفايت مىكند مثل آب كاهو و عنب الثعلب قرفه و رب توت ترش تنها يا رب حصرم در روزى چند بار ماليدن چون ماده و موى و صفراوى باشد و هرگاه يك هفته بگذرد گلنار و جفت بلوط و خرنوب سوخته ذردر كنند اگر طفل را با جوشش دهن اسهال و تشنگى و كرب باشد مرواريد طباشير زهر مهره همراه شيره خرفه لعاب بهدانه عرق كيوره عرق نيلوفر عرق شاهتره رب به شيرين بارتنگ شد كه مجرب است . [ در قلاع بلغمى ] و در قلاع بلغمى كه در قلاع رطوبى نيز گويند و اين به صبيان از ردادت شير مرضعه و غلظ او بيشتر افتد در اصل السوس مقشر كوفته قول الاثر است مركى و ماز و سبز قشور كندر باريك سوده در شهد آميخته ماليدن بثور لثه صبيان ايشان خصوصاً بلغمى را نافع و شستن دهن بشربت عسل يا ماء العسل و يعد از آن دزدر چيزى از مجففات مذكوره در ماده بلغمى غليظ مفيد است . و اگر احتياج قوى تر افتد بگيرند عروق و پوست انار و گلنار و سماق هر يك ششماشه مازو سبز چهار ماشه شب يمانى دو درم كوفته بيخته زر در سازند و استيهل چينى زردرد خاكشى سوخته شوره قلمى پهتكرى دانه الايچى بيخ مرجان سوخته اكثر مفيد است كه نيچال كلال چشم كه بازوجره باشه است به قدر دو سرخ در دهان پاشيدن خيلى مفيد است . و كذا انكار سوده سه ماشه شب يمانى چهار سرخ توتياى سوخته چهار سرخ در شهد اصل آميخته ماليدن و كذا خاكستر يا چكدشتى كه از ريگ صاف باشد يك توله بگيرند و توتياى سبز سوخته سه ماشه سائيده آميزند و ذردر نمايند . و به قول شيخ زهره سلخصاه نيز شديد المنفعت است در قلاع بارد خصوصاً براى صبيان چون به سركه آميزند كه طبيبى ديگر شرط آميختن سركه ننموده . و گفته كه ماليدن مراره سلخفاه در ازاله قلاع صبيان صرب است . و به قول ايلاتى و جرجانى تدبير كم كردن رطوبات مرضعه كنند و هر صبح حلنجبين بقدرى مرى بدهند و غذا قليه خشك و نخود آب بصعتر و زيره و كردياد مانند