محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
211
اكسير اعظم ( فارسى )
گرمى مستولى و يبوست غالب گردد عرق شير ماء القرع و آب تربوز غذا آش جو و فيرنى خشخاش دهند و سفون است گلو با دياقوذا سرشته و يا رب السوس طباشير صمغ عربى كتيرا سنت گلوشكرى تيغال مغز بهدانه كوفته بيخته بذياقوذا سرشته همراه لعاباف و شيره ها و عرقيات دهند . و اگر در حواس انتشار و نمايد مرواريد گل گاو زبان طباشير هر يك يك ماشه مغز تخم كدو چهار ماشه ابريشم مقرض سه ماشه سيب سبز سوده نيم ماشه تخم خرفهى مقشر دو ماشه كتيرا مغز تخم خطمى نيم نيم ماشه گل سرخ دو ماشه كافور قيصورى قيم ماشه مشك يك سرخ ورق نقره يك عدد به شربت انار شيرين سرشته بخورانند بعد آن دوا بياشامند و هرگاه نوبت بذبول رسد به علاج تپ دق پردازند . و ايضا ابتدا تدابير معموله از سفوفات همراه شيرهجات و غيره مثل شيرهى اصل السوس شيرهى عناب شيرهى عناب شيرهى كاهو صمغ عربى كتيرا سوده شربت نيلوفر دهند دوم روز شيرهى هنديانه سوم روز عوض آن شيرهى خرفه چهارم روز قرص طباشير كافورى سوده پاشيده بدهند و به جهت آخر روز سبوس گندم شش ماشه بهدانه دو ماشه تخم خطمى چهار ماشه سپستان يازده دانه نبات دو توله جوشانيده بطور قهوه بنوشند فائده نسخهى صبح متضمن بر مصلحت تسكين و ترطيب و تكثيف است و نسخهى قهوه به ادويهى جاليه و منقيه براى اعانت نفث است اگر هوا بارد باشد و طبيعت بر نفث قادر نبود طبيخ منقيات بايد داد و الاشيرجات مرطبه و منقيه بدهند باز قرص طباشير چهار ماشه سوده به گلقند آفتابى دو توله سرشته شيرهى خرفه شش ماشه شيرهى اصل السوس چهار ماشه شربت و يا قوذا باز آب كدوى مشوى شيرهى كاهو شيرهى اصل السوس و يا قوذا صمغ عربى كتيرا سوده پاشيده دهند . و اگر با اسهال باشد به سفوفات قابضه اصلاح كنند و كهربا مغز بهدانه دمالاخوين هر يك ماشه صمغ عربى كتيرا هر يك نيم ماشه سوده بخورند بالايش شيرهى اصل السوس شيرهى خطمى شيره خبازى نبات يك توله بنوشند بعده ريشه خطمى بهدانه جوشانيده و شيرهى كاهو شيرهى خشخاش صمغ عربى كتيرا سوده بارتنگ تخم ريحان نبات بعده شيرهى نانخواه بريان شيرهى عنب الثعلب شيره مغز هنديانه ريان افزايند بعده بارتنگ دانه هيل سوده به آب پخته شيره اصل السوس شيره مغز هنديانه بريان شيره خرفه شيره عنب الثعلب شربت به شيرين صمغ عربى سوده پاشيده بازوفاى خشك سوده افزايند بعده قرص سرطان سوده به دواء المسك بارد سرشته شيرهى خيارين شيرهى اصل السوس شيرهى كاهو عرق باديان عنب الثعلب نبات اسپغول پاشيده بنوشند باز گل ارمنى سوده باز شيرهى عنب الثعلب چهار ماشه افزايند فائده در نسخهى اول كهربا دمالاخوين براى حبس خون و اسهال و التحام زخم شش و به تخفيف آن و صمغ عربى كتيرا براى اغرا و در نسخهى ثانى كهربا دمالاخوين از ضرر قبض موقوف كرده ريشهى خطمى غيره مىدهند و نانخواه براى اصلاح معده كه از شيرجات فاسد شده باشد و براى تنقيهى چرگ درد سينه و تقطيع مدهى لزج كه باعث آن است و غرض كلى از جميع نسخ ها تنقيه چرك شش و حبس اسهال است و براى موافق آمدن طبيعت تبديل آنها كرده مىشود . و ايضا اگر اسهال چهار پنج نوبت و درد اعضاء و نبض صلب دقيق ضعيف باشد شيرهى اصل السوس شيرهى كاهو هر يك چهار ماشه لعاب بهدانه سه ماشه نبات توله خاكشى شش ماشه باز بارتنگ دانهى هيل سوده به آب پخته لعاب ريشه خطمى شيرهى خرقه شربت به شيرين تخم ريحان باز شيرهى تخم كاهو لعاب اسپغول هر يك شش ماشه لعاب بهدانه سه ماشه زهر مهره يك ماشه دهند چون سرفه بسيار باشد لعاب بهدانه شيرهى اصل السوس شيرهى خرفه شربت خشخاش زهر مهره بعد چند روز تسكين صفرا نموده قرص طباشير كافورى سوده به دواء المسك بارد سرشته تناول نمايند و شير بز آهن تاب نبات توله خاكشى بدهند . و اگر از نوشيدن شير قى شود عرق باديان دهند و شير موقوف كنند باز قرص طباشير كافورى به شربت دياقوذا سرشته بالايش شيرهى دانهى هيل شيرهى تخم خرفه بدهند و به جهت شام لعاب بهدانه عرق بارتنگ و يا قوذا بارتنگ پاشيده دهند . و اگر ضعف زياده باشد در نسخهى صبح دواء المسك به جاى دياقوذا كنند . و ايضا در سل با اسهال سفوف الطين به روغن بادام چرب كرده بارتنگ دانهى هيل سوده به آب پخته شيرهى بيخ انجبار شيرهى تخم كاهو دياقوذا كهربا سوده پاشيده دهند تركيب نسخه سواى شيرجات براى مطلق اسهال است كه تقويت باشد و شيرجات براى اسهال ذوبانى دموى و كهربا سوده كذلك و ايضا قرص كهربا مىدهند كه بخصوص به نفث الدم و نزف الدم و در اسهال دموى معمول است در ابتدا حب جدوار به سبب حبس نزلات نيز فائده مىكند . انتباه : [ در انتهاى سل و دق اسهال ذوبانى از لوازمات است ] در انتهاى سل و دق اسهال ذوبانى از لوازمات است . و اگر قوت مساعدت نكند پيش از اسهال مىميرد و به تجربه معلوم شده پس اگر اسهال عارض بود به زودى تمام در حبس آن كوشند به دادن قرص خشخاش و غيره و ديگر قابضات و الا به هلاكت مىرساند كذا فى العشره الكامله و گاهى از قبض در آخر سل به سبب جنس بخارات قرحه ضرر در حواس خمسه پيدا مىشود و چون اسهال مىگردد زائل مىشود و اكثر تراكيب شير كه در اين مرض معمول است در طريق