محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
183
اكسير اعظم ( فارسى )
پنج توله عرق گاو زبان پنج توله برآورده شربت خشخاش دو توله داخل كرده بارتنگ پاشيده بنوشند و يا بعد فصد لعاب بهدانه لعاب اسپغول عرق شاهتره شربت بنفشه صمغ عربى كتيرا با يك ماشه سوده پاشيده بدهند بعده بهر نضج نزله عناب بهدانه جوشانيده شيرهى بيخ انجبار شيرهى كاهو و يا قوذا توله كتيراى سوده يك ماشه دهند باز شيرهى مغز تخم كدو باز عوض او شيرهى خرفه شش ماشه شيرهى اصل السوس چار ماشه كنند و يا بهدانه عناب گل بنفشه چهار ماشه اصل السوس چهار ماشه جوشانيده شيرهى مغز تخم هندوانه شيرهى خيارين شربت نيلوفر اسپغول شش ماشه داخل كرده دهند و يا بهدانه سه ماشه پوست بيخ انجبار پنج ماشه در عرق عنب الثعلب جوش داده شربت بنفشه داخل كرده بدهند . و اگر ضيق النفس نيز باشد بهدانه سه ماشه سپستان نه دانه جوشانيده صاف كرده شيرهى اصل السوس شربت بنفشه بارتنگ داخل كرده دهند . و اگر بعدا كل بقولات حار نزله افتد و بر شش آفت رسد بعد فصد عناب سپستان بهدانه خطمى بيخ انجبار جوشانيده شيرهى كاهو شربت خشخاش صبح دياقوذا نه ماشه به شام دهند بعده رب السوس كتيرا صمغ عربى شكر تيغال سوده به شربت خشخاش سرشته بخورند بالايش جوشاندهى مذكور صبح و لعوق معمول و حب غرى السمك استعمال نمايند بعدهى شيرهى خرفه و كوكنار افزايند بعدهى قرص خشخاش كوفته به خميرهى خشخاش سرشته همراه عرق مكوه شربت بنفشه بارتنگ پاشيده بخورند باز قرص طباشير كافورى شيرهى خشخاش شيرهى كاهو دهند و يا كهربا شير دمالاخوين صمغ عربى كتيرا نشاسته تيث شيرين گل ارمنى شادنج عدسى مغسول هر يك نيم ماشه افيون زعفران كافور هر يك دو سرخ كوفته بيخته بديا قوذا سرشته بخورند بالايش آب برگ بارتنگ شيرهى اصل السوس شيرهى مغز تخم هند يا نه شيرهى خشخاش شيرهى خرفه هر يك چهار ماشه بارتنگ چهار ماشه پاشيده بنوشند و گاهى لعاب بهدانه شيرهى بيخ انجبار عوض تخم هند يا نه و خشخاش مىكنند باز تخم خطمى خبازى شاهتره هر يك شش ماشه جوشانيده شيرهى اصل السوس شيرهى كاهو شيرهى بيخ انجبار هر يك چهار ماشه و يا قوذا توله صمغ عربى كتيرا يك ماشه سوده پاشيده دهند بعده اگر بند نشود فصد اسيلم از دست ديگر گيرند . و اين سفوف تأليف حكيم شريف خان نيز مفيد است سنگ جراحت نيم درم مرواريد سوده پوست خشخاش دمالاخوين هر واحد يك درم كهربا ريشهى انجبار هر يك دو درم نشاسته خرفه مقشر هر يك دو مثقال كوفته بيخته سفوف سازند شربت از يك درم تا دو درم . و اين سفوف والد حكيم علوى خان در اين نوع مخصوص است كافور قيصورى نيم دانگ طباشير دمالاخوين ريشهى بيخ انجبار مرواريد ناسفته كهربا كتيرا تخم خرفه مقشر تخم كاهو فادينا رب السوس خشخاش سفيد نشاسته هر واحد يك دانگ افيون شيوهى زعفران طسوج مغز بادام مقشر سه دانگ كوفته بيخته سفوف سازند نصف از آن وقت صبح به آب بارتنگ و آب خرفه بخورند و نصف وقت شام به آب بيد و اين سفوف از مجربات راقم است سندروس كهربا گل ارمنى خاكستر چوب انگور بارتنگ هر يك شش ماشه صمغ عربى يك توله كتيرا چهار ماشه دمالاخوين اقاقيا خر مهرهى سوخته هر يك سه ماشه شادنج عدسى افيون مغز پنبه دانه هر يك دو ماشه طباشير گل ملتانى هر يك نه ماشه كافور قيصورى سرطان محرق هر يك سه نيم ماشه سواى بارتنگ همه را كوفته بيخته هر روز پنج ماشه به شربت دياقوذا دو توله سرشته به همراه لعاب اسپغول شش ماشه لعاب بهدانه سه ماشه شيرهى مغرب حسب القطن چهار ماشه و بارتنگ شش ماشه شيرهى تخم خرفه يك توله شيره بيخ انجبار چهار ماشه خورند . و اگر در جوهريه تا كل حادث شود ماء الشعير با لبان و كتيرا بنوشند و اغذيه كه در آن كاهو و كاسنى و خرفه و گوشت جوجه مرغ دوراج باشد تناول كنند و ديگر تدابير و مشروبات و غذا كه در سل مسطور گردد به عمل آرند . اقوال اطبا : [ بعضى متأخرين ] بعضى متأخرين مىنويسند در خونى كه از ريه و نهايت قصبه و آنچه از شكاف رگ ريه بود چون طبيب بر سر بيمار رسد بايد كه همان وقت رگ باسليق زند و خون فراگيرد و رطب اكبر است كه فصد صافمن را مقدم دارند . [ صاحب نزهه ] و صاحب نزهه گفته كه حجامت با شرط بر ساقين نمايند پس اقاقياى مغسول گلنار صمغ عربى گل ارمنى كتيرا حضض مكى صندل سفيد شياف مايشا هر يك چهار ماشه در گلاب سوده ضماد كنند و قرص كهربا سه ماشه شيرهى خشخاش نه ماشه و اصل السوس هفت ماشه لعاب بهدانه چهار ماشه شربت خشخاش دو توله صمغ عربى چهار ماشه بدهند و اين دوا قوى ترست گل ارمنى و مختوم و قبرسى و عصارهى الحيه التين دمالاخوين هر يك يك ماشه سوده به شربت حب الآس دو توله ورق نقره يك عدد آميخته بلبسانند و بالايش شيرهى خشخاش و خرفه هر يك نه ماشه و اصل السوس هفت ماشه و لعاب بهدانه سه ماشه و گاو زبان چهار ماشه در عرق بارتنگ و بيدمشك هر يك نه توله برآورده شربت انجبار سه توله تخم بارتنگ چهار ماشه تخم فرنجمشك سه ماشه بدهند . و ايضا دمالاخوين شاخ گوزن سوخته طباشير بسد هر يك يك ماشه در شربت خشخاش يك توله و هفت ماشه و شيرهى انجبار و حب الآس هر يك چهار ماشه بهدانه سه ماشه بريان بارتنگ و خشخاش هر يك نه ماشه اصل السوس هفت ماشه