محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
11
اكسير اعظم ( فارسى )
سر رو و چهار رگ و زير زبان بهدانه شاهتره عناب به عرق شاهتره دو توله جوشانيده صاف نموده شيره تخم كاهو شيره مغز تخم تربوز شربت نيلوفر خاكشى داخل كرده بنوشند . و رسورت خالص به گلاب سوده بمالند و به آب گشنيز مضمضه كنند . و اگر درد بسيار بود و دندان هم جنبش كنند بعد فصد بهدانه عناب جوشانيده نبات داخل كرده دهند . و گلنار پنج ماشه كوكنار يك عدد عنب الثعلب گشنيز خشك كزمازج هر واحد شش ماشه بزر البنج دو ماشه عدس مسلم يك توله در آب سه پاؤ جوشانيده صاف نموده لحظه به لحظه مضمضه كنند . ايضاً در قلاع و جوشش عمور عناب شاهتره به عرق شاهتره جوشانيده شيره مغز تخم هندوانه نبات سفيد داخل كرده اسپغول پاشيده بنوشند . و به آب گشنيز سبز و اسپغول مضمضه كنند . و اگر جوشش دهن در موسم سرما از خوردن أدرك عارض شود عناب شاهتره پر سياوشان گاو زبان به عرق شاهتره جوشانيد شهد حل بنوشند . و عنب الثعلب گشنيز خشك بزر كتان گلنار جوشانيده حضض مكى سوده پاشيده مضمضه كنند . و اگر جوشش مع سرفه و ذبول و حمى عفنى و حرارت مفرط باشد شيره تخم خرفه شيره تخم كاسنى شيره باديان شيره تخم خيارين شربت بزورى بارد خاكشى و دهند . و اگر سرفه زياده شود اصل السوس افزايند . و برگ سيب و ياسمين برگ حنا پوست گوندى هر يك شش ماشه جوشانيده مضمضه كنند . و به جهت آخر روز گشنيز خشك است گلو طباشير دانه هيل هر يك يك ماشه سوده بخورند . بالايش شيره خيارين شيره تخم كاسنى نبات بنوشند . و در شيره تخم كنوچه شيره گشنيز خشك لعاب اسپغول رسوت طباشير زرور و سوده آميخته مضمضه نمايند . باز قرص طباشير يا شيره خيارين و شربت نيلوفر دهند . و به آب عنب الثعلب تازه رسوت سوده پاشيده مضمضه نمايند . باز كوكنار برگ كوكنار برگ حنا تخم مرو هر يك شش ماشه آب عنب الثعلب ده توله رسوت دو ماشه سوده پاشيده مضمضه كنند . باز حضض مكى يك ماشه سوده پاشيده افزايند . بالجمله بعد تنقيه ذرورات مجففه كه در آن ادويه قابضه دابغه باشند به كار برند . مثلًا زرّ ورد طباشير تخم بارتنگ هليله زرد مع خسته كزمازج هر دو سوخته گلنار سماق برگ بارتنگ و پنبه باغى هر دو در سايه خشك هر يك سه ماشه زاج بريان دو ماشه كافور يك ماشه سائيده به كار برند . و اين نسخه قوىتر است . گشنيز خُشك صندل سفيد گل حنا گل سُدا گلاب تخم تاج خروس طباشير بُسّد كتيرا سماق عدس هر يك سه ماشه كافور دو ماشه سوده بپاشند . و اين ذرور براى اقسام قلاع حار معمول است . زهر مهره سوده طباشير زرّ ورد گل نيلوفر تخم خرفه مقشر صندل سفيد و سرخ گل ارمنى شياف ماميثا حضض مكى عدس مقشر گلنار مغز كنول گه كوفته بيخته به كار برند . و نزديك شدت حرارت كافور اضافه نمايند . و هرگاه تحليل منظور باشد كبابه عنب الثعلب خشك سائيده بيفزايند و ذرور تخم كاهو مقشر تخم خرفه هر يك يك درم طباشير تواكهير كباب چينى لگن دهول دانه الايچى هر يك دو ماشه كوفته بيخته معمول است . و گاهى بنا بر شدت حرارت نيم ماشه كافور اضافه كرده مىشود . و گل سُرخ گلنار تواكهير كتهه سفيد سرمه سفيد هر يك سه ماشه كافور يك نيم سُرخ كوفته بيخته پاشيدن نيز جهت جوشش دهان كه از گرمى بود نافع است . و يا كافور كات سفيد تخم كاهو تخم خرفه زرّ ورد سماق دانه هيل طباشير گلنار صندل سفيد گشنيز خشك كبابه چينى سوده در دهن پاشند . و ايضاً ذرور و زهر مهره پوست تربوز سوخته جو سوخته نافع است . و حضض مكى يك نيم درم گل سرخ طباشير سماق عدس مقشر هر يك سه درم تخم خرفه چهارم درم سائيده بر زبان پاشيدن قلاع سرخ را مفيد است . و طباشير سفيد جو سوخته شيرخشت مسادى سائيده پاشيدن نيز جهت قلاع احمر مجرب است . و ذرور گلنار زرّ ورد هر دو فقط يا مع اقاقيا و هليله زرد و سماق و گشنيز خشك قلاع سرخ را نافع است . سماق و گلنار و كافور در صفراوى مفيد . و عصاره حىّ العالم و گشنيز و آب غوره به عسل و گِل ارمنى يا مختوم و كتيرا به گلاب در دموى و صفراوى هر دو نافع بود . و يا اوّل از لعاب اسپغول شيره گشنيز خشك شيره عنب الثعلب مضمضه نموده بعد آن طباشير زهر مهره گِل ارمنى زرّ ورد كات سفيد مغز كنول گه كباب چينى الايچى خُرد سوده در دهان پاشند . و مضمضه سماق عنب الثعلب برگ چميلى برگ كوكنار فوفل برگ حنا تازه جوشانيده صاف كرده كات سفيد سوده داخل كرده معمول است . و كذا آب گشنيز سبز لعاب اسپغول شيره عنب الثعلب شيره گشنيز خشك كات سفيد سوده داخل كرده مضمضه كردن . و ايضاً پوست خشخاص عنب الثعلب عدس گشنيز خشك جوشانيده به سكنجبين ساده مضمضه كنند . و يا پوست كچنال پوست جهربيرى پوست كيكر پوست پيابانسه مازو سپيارى چهاليه كات سفيد جوشانيده مضمضه نمايند . و مضمضه مازو گلنار به سركه جوشانيده و كذا تمر هندى به آب خيسانيده و كذا پوست انار پوست درخت گوندى كتهه سفيد جوش داده هر واحد نافع قُلاع حار است . و اگر از صندلين گل نيلوفر گل سرخ گل سيوتى هليله اصل السوس الايچى خرد طباشير گلنار كتهه سفيد مساوى حب سازند در دهن دارند براى قلاع حار مجرب است . و گويند كه در صورت غلبه سفراويت بعد تنقيه و تطفيه زياده از دموى گِل سرشو كتيرا سبوس اسپغول پيوسته در دهن