سوخته هر واحد از اين هر دو تنها و با كتهه سفيد سائيده مجرب است . و لطوخ حضض مجرب . و به قول ايلاقى و جرجانى حضض در سركه جوشانيده مضمضه كردن قلاع سرخ و سفيد را مفيد و سندروس و گل‌سرخ مطلقاً اعظم و اصح الأدويه است . و بكاين سوخته در دهان پاشيدن نيز نافع و مضمضه به آب بارتنگ نيز قروح و بثور را سود دارد . و مضمضه به ماء العسل و آب انار دانه ترش و دارشيشعان و گشنيز و سركه و هليله و گلنار و مازو هر واحد مفيد اقسام قلاع است . و مرجان در آب تاج خروس سوده ماليدن براى قلاع مجرب است . و كذا فلوس خيارشنبر به گلاب سوده در زبان ماليدن نافع . و گل سرخ ترنجبين گشنيز مساوى سوده پاشيدن نيز قلاع سرخ و سفيد را مفيد . و صاحب بقائى گويد كه زردچوب بيخ سوسن هليله برگ چنپه كه گلى است مشهور كوفته با شهد سرشته ماليدن براى قلاع سرخ و سياه نافع . و يا الايچى كلان باديان نبات مساوى كوفته در دهن اندك اندك گيرند . و يا بيخ سوسن مع نبات لحظه به لحظه در دهان دارند . و ترنجبين و صندلين و طباشير به دستور مفيد و يا زاج سفيد كاغذ سوخته مازو سبز كندر حنا زعفران برابر كوفته بيخته در دهن اندازند . و يا كتهه سفيد دانه الايچى گشنيز خشك شب يمانى سوخته برابر كوفته در دهان پاشند . و آب به زير افكنند و يا كاغذ سوخته عوض گشنيز كنند و يا عدس مسلم سوخته و كتهه سفيد مساوى سائيده بپاشند . و يا دانه الايچى و فوفل سوخته و ماليدن برگ خيارشنبر و خائيدن برگ توت . و كذا پوست گوندى يا كتهه سفيد و ماليدن و نوشيدن برگ نازك مغيلان . و مضمضه شيره برگ أرهر يا دال او در آب تر كرده تنها يا با دال عدس خيسانيده كافور اضافه كرده هر واحد مفيد اقسام قلاع است . و طباشير گِل مَغْره كافور ذَرور ساختن در قلاع بارد و به سفيدى بيضه سرشته در قلاع حار مجرب انطاكى است . و ذرور گل سرخ گلنار تواكهير دانه الايچى خُرد گتهه سفيد كباب چينى اصل السوس مقشر كوفته بيخته پاشيدن نيز جهت هر قسم قلاع مجرب و معمول است . و ككن و هول گاو زبان سوخته كتهه سفيد تخم خرفه زرور و سماق زهرمهره تخم كاهو كباب چينى دانه هيل طباشير شيرخشت سوده پاشيدن نيز براى جوشش دهن معمول است . و يا گل سُرخ جو سوخته چوب انگور سوخته چوب بكاين سوخته زرور و طباشير كات سفيد دانه الايچى كلان كباب چينى سماق كوفته بيخته در دهان پاشند . و ماميران گل سُرخ برابر كوفته بيخته پاشيدن براى قلاع عجيب النفع و مجرب صاحب زبده است . و دانه الايچى بهورل گشته گشنيز سوخته پهتكرى سوخته مساوى كوفته بيخته در دهان پاشند . كه جوشش زبان و قلاع را نفع تمام دارد و مجرب نوشته . و مازو شبّ يمانى هر دو برابر سائيده ماليدن جهت اقسام قلاع مجرب صاحب تحفه است . و هليله بليله آمله گل‌سُرخ گلنار هر يك هشت درم نمك لاهورى ده درم آرد جو دوازده درم نمك را به آرد ممزوج كرده با عسل سرشته بسوزانند . باز صلايه كرده به ادويه سوده آميخته بمالند كه جهت جوشش دهان مجرب صاحب بقائى است . و مغز املتاس به گلاب ماليده و كذا به طبيخ ترپهله و كات سفيد مضمضه كردن صاحب تكمله هندى جميع اقسام قلاع نافع نوشته . و مضمضه ترپهله و چوب كهير و برگ و شاخ چنبيلى و همچنين برگ و پوست اروسه و پوست درخت فالسه نيز مفيد است . و انجير زرد اكليل الملك بزر كتان جوشانيده صاف نموده قدرى زعفران و صبر زرد و روغن خيرى داخل كرده مضمضه كردن براى قلاع بارد و در آخر قلاع حار نافع است . علاج قلاع دموى و صفراوى تبريد لعاب بهدانه و شيره عناب و شيره مغز تخم تربوز و شربت نيلوفر دهند . و يا لعاب اسپغول عوض لعاب بهدانه كنند . و يا شيره به زور بارده مثل خرفه و خيارين و كدو و كاهو و كاسنى هر يك هفت ماشه به شربت نيلوفر چهار توله بدهند . و برگ حنا در آب تر كرده ماليده صاف نموده كافور در آن حل كرده مضمضه نمايند . و گاهى كات سفيد سوده را هم مىافزايند . و ايضاً مضمضه از لعاب اسپغول و آب گشنيز سبز مفيد است . و گاهى حضض مكى سوده افزوده مىشود . و صندل سفيد در گلاب سائيده بر زبان ماليدن نيز فايده مىكند . و كذا مضمضه پوست درخت گوندى نافع . و اگر در اين كات هندى داخل كنند نافع‌تر باشد . و طباشير گل سُرخ كتهه سفيد مغز كنول گه كافور زرور و كوفته پخته بر زبان پاشند . و ترك لحوم و حلويات و مالحات نمايند . و اسفاناخ هندى و رومى كه در آن بنوماش داخل كرده باشند و يا دال مونك مقشر كم نمك يا برنج بدهند . و در صفراوى آش جو يا شربت نيلوفر بهتر است . و اگر از اين تدبير فائده نشود فصد سر رو و چهار رگ و حجامت نقره و يا زير ذقن كنند . و اگر حاجت چسپانيدن زلو افت نيز به كار برند . و اگر احتياج به مسهل باشد بعد نضج مسهل صفرا يا مطبوخ هليله يا شاهتره دهند . و تعديل مزاج به نقوعات مثل عناب و آلو بخارا و نيلوفر گشنيز خشك خوبانى و كاسنى و خيارين و به اشربه مبرده مثل شربت ليمو و شربت حصرم و شربت انار نمايند . و اغذيه بارد خورانند و ترك سموم كنند و يا عناب به عرق شاهتره تر كرده ماليده صاف نموده شربت نيلوفر خاكشى داخل كرده بنوشند . و طباشير كتهه سفيد الايچى خُرد زهر مهره سوده در دهان پاشند و يا بعد فصد