سائيده و كذا سفال كهنه كه بر چاه يافته مىشود سائيده هم نفع مىكند . و گويند كه اگر از روغن بادام و كدو و موم قيروطى سازند و در آن آب انار ميخوش و آب سماق داخل كرده در هاون سنگى نيكو سوده طلا سازند سود دارد . و اگر در آن دم الأخوين نيز داخل كنند بهتر باشد و ماليدن دم الأخوين به روغن كدو سوده و اندك پيه بز و لعاب اسپغول سرشته مفيد است . امراض وجه و لحيه يعنى چهره و كله ورم چهره اگر علامات ضعف جگر يافته شود تهبج باشد . و اگر آثار نزله پيدا بود از نزله باشد . و اگر ورم با خارش بود ماشرا باشد . علاج : تدبير تهبج در سوء القنيه بيايد . و اگر عنب الثعلب خطمى در عرق عنب الثعلب عرق كاسنى جوشانيده صاف نموده شربت بزورى خاكشى داخل كرده بياشامند براى تهبج وجه و سختى شكم و خروج بلغم مخاطى در براز نيز مفيد است . و اگر به سبب نزله باشد علاجش علاج نزله است . و اگر به سبب ماشرا باشد علاجش در بحث اورام خواهد آمد و در امراض رأس نيز مسطور شد و مردى مراقى كه حرارت أحشا مفرط و صداع مراقى دائمى داشت بقولات زردك و ترب بسيار خورده و از گرمى شكم بول به عسر مىآمد آب بسيار شكم سير نوشيده عوارض زكام و نزله و سرخى رخساره و ورم چهره موهم به ماشرا پيدا شده چون فصل سرما موسم فصد نبود و مادهء بلغمى فصد بر آينده موقوف داشته بالفعل براى نزله و اصلاح خون نقوع بهدانه سه ماشه خطمى شاهتره گل بنفشه گل نيلوفر هر يك شش ماشه اصل السوس گاو زبان هر واحد چهار ماشه سپستان بست دانه تمر هندى دو توله شب در آب خيسانيده صبح خام ماليده صاف نموده شيرهء مغز تخم تربوز شيرهء تخم كاهو هر يك شش ماشه شربت نيلوفر دو توله داخل كرده خاكشى چهار ماشه پاشيده داده شد در پنج شش روز گرمى مزاج و غليان خون كم شد و ورم بر طرف گرديد و بلغم نضج يافته از دهان بسيار برآمد و نجات يافته . ورم كله و رخساره اكثر اين ورم دموى مىباشد و گاهى از نزله . علاج : در دموى بعد فصد سر رو لعاب بهدانه شيرهء عناب عرقيات شربت نيلوفر دهند و عنب الثعلب گل خطمى مغز فلوس ضماد كنند . اگر هوا سرد باشد ادويهء تبريد را جوش داده به عمل آرند . و اگر فائده نشود زلو بچسبانند و در جوشانده تخم خطمى اضافه نمايند بعده اگر قدرى ورم باقى ماند براى تحليل خبازى سپستان در جوشانده افزايند و خاكشى پاشيده بدهند و در ضماد محللات مثل بابونه اكليل الملك زياده كنند و يا فصد سر رو كشايند و بهدانه عناب سپستان تخم خطمى در عرق شاهتره جوشانيده شربت نيلوفر يا نبات داخل كرده بياشامند و آرد جو گل خطمى اكليل الملك عنب الثعلب هر يك پنج ماشه در آب عنب الثعلب سبز سائيده ضماد كنند بعد دور شدن ورم كه قدرى گره باقى ماند در نسخهء جوشاندهء سابق عنب الثعلب گل بنفشه گل سرخ اصل السوس خبازى افزايند و در نسخه ضماد مذكور مغز فلوس يك توله بابونه نه ماشه عوض آرد جو داخل كنند . و ايضاً در ابتدا براى ردع و تحليل ضماد رسوت جدوار به آب گشنيز تازه سوده معمول است و ضماد جدوار به سركه سوده به ورم اندرون رخساره مفيد است و ضماد پوست سينبهل سوخته با روغن كنجد نيز نافع ورم رخسار است و كذا آرد جو آرد حلبه برابر به سركه آميخته طلا كردن نافع ورم رو است و در ورم كله از نزله جدوار ماميران چينى به آب گشنيز سبز ضماد و مازو كزمازج عاقرقرحا عنب الثعلب كوكنار هر يك چهار ماشه جوشانيده مضمضه كنند و مضمضهء عاقرقرحا بزر البنج خولنجان فلفل سياه جوشانيده نيز مفيد بود و براى ورم و نخس كله و رخساره به سبب انصباب نزله حار شيرهء عناب شيره تخم كاهو نبات داخل كرده و غرغرهء نزله و فصد سر رو و بعد سه روز مسهل و ضماد از جدوار رسوت حضض مكى به آب گشنيز سبز به عمل آرند . و ايضاً در ورم كله از آب مطبوخ برگ نيب شسته رسوت صندل سرخ جدوار گيرو به آب عنب الثعلب تازه بر رخساره ضماد كنند و بعد دو روز ريوند چينى افزايند . و در ورم رخساره رخو قريب النضج گل بابونه گل خطمى تخم كتان كوفته به شير گاو پخته روغن گل ممزوج نموده ضماد نمايند كه منضج و مفجر است تنبيه بادشنام و كلف نيز از امراض وجه است و هر دو در امراض جلد مسطور خواهند شد ان شاء الله القدير . امراض فم و لسان و حنك يعنى دهان و زبان و كام . بدان كه امراص دهان پنج است يعنى بثور دهان و قلاع و آكله و كثرت بزاق و بخر الفم . و امراض زبان يازده است يعنى بثور و ورم و ثقل و بطلان ذوق و عظم اللسان و ضفدع و حرقت و شقاق و جفاف و حكه و تقشر . و زبان كمتر مريض ميگردد زيرا كه رطوبت حار مثل بزاق و لعاب آنچه بر آن منصب ميگردد و آن را بيشتر تحليل ميدهد و مع هذا حركت او دائم است . بالجمله جميع امراض زبان هفت قسم است : يكى امراضى كه آفت